పరీక్షా ఫలితం పూర్వం కేకయదేశంలో వితస్తానదీ తీరాన ప్రజ్ఞామతి అనే రాజొకడుండే వాడు. ఆయన వద్ద జాగీరులు పొందిన వారిలో ధర్మపాలు డనే మహావీరు ద్రొకడుండే వాడు. ధర్మపాలుడు అకాలమరణం పొందటం చేత అతని కొడుకైన శూర పాలుడు తన పన్నెండవ ఏటనే జాగీరుకు వారసుడయాడు. శూరపాలుడు చిన్నవాడు కావటం చేతనూ, అతని ఆస్థిని చూసే వారె వరూ లేకపోవటం చేతనూ అతని జాగీరు నుంచి కొన్ని సంవత్సరాల పాటు రాజు గారికి కప్పం వెళ్ళలేదు. ఏడెనిమిదేళ్ళుగా ధర్మపాలుడి జాగీరు నుంచి కప్పం చెల్లుబడి కావటంలేదని తెలియగానే రాజు శూరపాలుడికి కబురు చేశాడు. ఒక నెల గడువులోగా శూర పాలుడు రాజుగారి దర్శనం చేసుకొని పక్షంలో జాగీరు మరొకరి పరమవుతుందని వార్త రాగానే శూరపాలుడు తన స్నేహితు డైన క్షేమవర్మ అనే వాళ్ల, ఇరవైమంది పరివారాన్ని వెంటపెట్టుకుని రాజధానికి బయలుదేరాడు. శూరపాలుడు అనుభవించే జాగీరు సుక్షేత్రం. అందులో బంగారం పండటమే గాక, సమస్తమైన ప్రకృతి సంపదలూ కలిగి నటువంటిది. ఈ సంగతి తెలిసి రాజుగారి చిన్నకొడుకు ఒక దుర్మార్గపు ఆలోచన చేశాడు. శూరపాలుణ్ణి ఎలాగైనా దారిలోనే కడతేర్చినట్టయితే అతను వచ్చి రాజ దర్శనం చేసుకోలేడు. అతను తన ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించా డనుకుని రాజుగారు అతని జాగీరును లాగేసుకుంటాడు. అప్పుడు రాజ కుమారుడు తండ్రిని లాలించి దాన్ని తానే కాజేయవచ్చు. ఈ దుర్మార్గపు ఆలోచనను తన మిత్రు డైన మంత్రి కొడుక్కు కూడా చెప్పిఒప్పించి, అతన్ని, కొందరు సైనికులనూ వెంటబెట్టుకుని, రాజధానికి ఒక ఆమడ దూరంలో, శూరపాలుడు వచ్చే దారిలో, అరణ్యం మధ్య మాటువేసి ఉన్నాడు. సైనికులను చెట్ల చాటున దాచి, రాజు కొడుకూ, మంత్రి కొడుకూ కత్తులు ధరించి, గుర్రాలెక్కి దారికి అడ్డంగా నిలబడ్డారు. గుర్రాలనూ, యోధులనూ అంతదూరానే చూసి క్షేమవర్మ అందులో ఏదో మోసం ఉన్నట్టు శంకించి, శూరపాలుణ్ణి, పరివా రాన్నీ వెనకనే ఉండమని హెచ్చరించి, తాను ఒక్కడే గుర్రాన్ని నడిపించుకుంటూ ముందుకు వచ్చాడు. అతనే శూరపాలుడై ఉంటాడనుకుని రాజుకొడుకు అతని దారిని అటకాయించి, "కాస్త గుర్రం కట్టెయ్యి,” అన్నాడు. "దారి అయ్యి, నేను వెళ్ళా లి,” అంటూ క్షేమవర్మ రాజకుమారుణ్ణి తోను కుని ముందుకు పోవ యత్నించాడు. " అంత మదమా?" అంటూ రాజ కుమారు డతన్ని గుర్రం మీది నుంచి కిందికి ఒక్క తోపు తోసేశాడు. మరుక్షణమే శూరపాలుడు అతివేగంతో తన గుర్రాన్ని పరిగెత్తించు కుంటూ వచ్చి, "నిరాయుధుడి పై చెయ్యి చేసుకుం టావా? సిగ్గు లేదూ?" అని రాజకుమారుణ్ణి అడిగాడు. "ముందు నీ గతి నువు చూసుకో,” అంటూ రాజకుమారుడు శూరపాలుడి పైన కత్తి ఎత్తాడు. శూరపాలుడి కత్తి మెరుపు లాగా పైకివచ్చి రాజకుమారుడి కంఠాన్ని రెప్పపాటులో నరికేసింది. శూరపాలుడు అసాధారణ యోధుడన్న విషయం రాజ కుమారుడికి తెలియదు. ఈ సంఘటన చూసి మంత్రికొడుకు కొయ్యబారి పోయాడు. చెట్లచాటున దాగిన సైనికులు కుక్కిన పేలలాగా అక్కడే ఉండిపోయారు.శూరపాలుడు తన మిత్రుడైన క్షేమ వర్మను లేవదీసి గుర్రం మీద ఎక్కించి, తన పరివారాన్ని కేకవేసి, తిన్నగా రాజ ధానికి వెళ్ళాడు. అతను రాజదర్శనం చేసుకుని, " తమ రాజధానికి ఒక ఆమడ దూరంలో బందిపోటులు విశృంఖలంగా తిరుగుతున్నారు. ఒక ధూర్తుడు నన్ను చంప యత్నించాడు, నా మిత్రుణ్ణి ఆకార బంగా గుర్రం మీది నుంచి తోసేశాడు. నేను వాడి తల నరికేసి చక్కగా బుద్ధి చెప్పాను," అని రాజుతో అన్నాడు. "మంచి పని చేశావు ! అలాటి వాళ్ళ కదే శిక్ష!” అన్నాడు రాజు. కాని అంతలోనే మంత్రి కొడుకు రాజ కుమారుడి శవాన్ని తెచ్చి రాజు ముందు పడేసి, "మహారాజా, ఎంత దారుణం జరిగిందో చూడండి. ఈ నీచుడే అరణ్యంలో అబ్బాయిగారి పై అకారణంగా కత్తి దూసి, ఆత్మరక్షణకు కూడా అవకాశ మివ్వకుండా శిరశ్ఛేదం చేసేశాడు." అన్నాడు. తీయటానికి సిద్ధపడ్డాడు. అయితే రాజుగారి కొలువులో ఉన్నవారంతా తొందరపాటు రాజుకు భరించరానంత దుఃఖమూ, కోపమూ కలిగాయి. చనిపోయిన కొడుకంటే రాజుగారికి చాలా ప్రేమ. అందుచేత ఆయన కత్తి దూసి ఆ క్షణంలోనే శూరపాలుడి తలతగదనీ, శూరపాలుడేం చెప్పుకుంటాడో అది వినటం కనీస ధర్మమనీ చెబుతూ రాజుగారికి అడ్డు తగిలారు. " నాకై నేను కయ్యానికి కాలు దువ్వ లేదు. మొదట నా పైన మీ కుమారుడే చెయ్యి చేసుకున్నాడు. అత నెవరో కూడా నాకు తెలియదు. మీ మంత్రి కుమారుడు పచ్చి అబద్ధం చెబుతున్నాడు. మీ దర్శనం కోసం వస్తున్నవాణ్ణి దారిలో కొట్లాటలు పెట్టుకోవటం వల్ల నాకేం ప్రయోజనం ఉంటుంది ?" అని శూరపాలుడు చెప్పాడు. కాని క్రోధంతో వూగిపోతున్న రాజు చెవికి ఈ మాట లేమీ ఎక్కలేదు. "నువే అబద్ధమాడుతున్నావో, మంత్రి కొడుకే అబద్ధ మాడుతున్నాడో మా కెలా తెలుస్తుంది? ఇది దేవుడే తేల్చాలి. మీ ఇద్దరూ ద్వంద్వ యుద్ధం చెయ్యండి. ఎవరు జయిస్తే వారిది నిజమని ఒప్పుకుంటాను,” అన్నాడు రాజు. శూరపాలుడు గట్టిగా అరవై ఏళ్ళు నిండని పసివాడు. మంత్రికొడుకు ముఫై ఏళ్ళవాడు, దృఢకాయుడు. అతని చేతిలో శూరపాలుడు నిశ్చయంగా చచ్చిపోతాడనీ, తన కొడుకు చావుకు ప్రతిక్రియ ఈవిధంగా జరిగిపోతుందనీ రాజు ఆశించాడు. అయితే శూరపాలుడి వేగంలో మంత్రి కొడుక్కు సగం కూడా లేదు. ఇద్దరూ కత్తులు దూసి కలియబడిన కొద్ది క్షణాలలో మంత్రికొడుకు కూడా రాజు కొడుకును చేరుకున్నాడు. "మహారాజా, ఇంతటితోనైనా ఈ విష యాన్ని వదిలిపెట్టండి. మీ రన్న మాట ప్రకారం ఈ కుర్రవాడు నిరపరాధి అని తేలిపోయింది,” అన్నారు మంత్రులు. కాని రాజుకు శూరపాలుడి పై కసి జాస్తి అయిందే గాని తగ్గలేదు. అతణ్ణి హత మార్చటానికి ఆయన మరొక ఎత్తు వేశాడు. "నే నితన్ని క్షమిస్తాను. కాని ముందుగా అతను నేను చెప్పిన పని ఒకటిచేసుకురావాలి : ఇతను కుషాను చక్రవర్తి ఆస్థానానికి వెళ్ళి, అతని ఆస్థానంలో ముఖ్య అతిథిగా ఉన్న వ్యక్తిని చంపేసి, చక్రవర్తి కిరీటం తెచ్చి నా కివ్వాలి. ఈ పని చేసి నట్టయితే ఇతన్ని క్షమించటానికి నా కేమీ అభ్యంతరం లేదు," అన్నాడు రాజు, తన దురుద్దేశం అందరికీ తెలిసేలాగా. మిగతా వారంతా నిర్ఘాంతపోయి చూస్తూం డగా శూరపాలుడు, " తమ సెలవైతే అలాగే చేస్తాను,” అంటూ సభ నుంచి బయటికి వెళ్ళిపోయాడు. అతను క్షేమవర్మనూ, పరివారాన్నీ రాజ ధానిలోనే వదిలి, కుషాను రాజుండే నగ రానికి ఒంటరిగా ప్రయాణమయాడు. అది చాలా దూర ప్రయాణమే గాక, దుర్ఘటమైన ప్రయాణం కూడానూ. చక్రవర్తి ఉండే నగరానికి పడమటగా ఉండే కొండలోయలో రాక్షసులున్నారు. శూరపాలుడు ఆ లోయల కుండా ప్రయాణం చేస్తూ రాక్షసుల రాజైన తామ్రాక్షుడనే వాడితో పోరాడి, తన లాఘ వంతో వాణి చంపి, వాడి చేతికి ఉన్న బంగారు దండకడియం తీసుకుని చక్రవర్తి నగరం చేరుకున్నాడు. శూరపాలుడు వచ్చి చేరే సమయానికి కుషాన నగరం మహావైభవంగా ఉన్నది. ఎందుకంటే ఆ రోజే చక్రవర్తి కుమార్తెమండలి అనే దానికి పెళ్ళి చేస్తున్నారు. రాజసౌథంలో చక్రవర్తి బంధుమిత్ర పరి వారసమేతుడై కొలువు తీరి ఉన్నాడు. చక్ర వర్తికి ఒకపక్క ఆయన కుమార్తె, రెండవ పక్క ఆమెను పెళ్ళాడబోయే వాడూ కూర్చుని ఉన్నారు. శూరపాలుడు తిన్నగా చక్రవర్తి ఎదటికి వెళ్ళి, వంగి నమస్కారం చేసి, " ఇది రాజాజ్ఞ," అంటూ చప్పున కత్తి దూసి, పెళ్ళి కొడుకు తల నరికేశాడు. అతిథులు హాహాకారాలు చేశారు. చక్ర వర్తి నోట కొంత సేపు మాట రాలేదు. రాజ భవన మంతా గగ్గోలెత్తిపోయే ఆ క్షణంలో మండలి ఒక్కతే మాత్రం తృప్తిగా ఒక్క నిట్టూర్పు విడిచింది. ఎందుకంటే ఆమెకు ఆ వరుణ్ణి పెళ్ళాడటం ఎంత మాత్రమూ ఇష్టం లేదు. వాడు పరమకిరాతకుడు, మాన వత్వం ఏ మాత్రమూ లేని కర్కోటకుడు. "ఈ దుర్మార్గుణి పట్టుకోండి,” అని చక్రవర్తి చివరకు కేకపెట్టాడు. "మహారాజా, మన్నించాలి. నేను మీకు కీడుకోరి వచ్చినవాణ్ణి కాను. మా రాజు గారి ఆజ్ఞ పాలిస్తున్నాను, అంతే! మీ కిరీటం కూడా ఇచ్చేశారంటే నేను వచ్చిన పని తీరిపోతుంది. నా దారిన నేను వెళ్ళి పోతాను. మీకు నా ముఖం మరి చూపిం చను," అన్నాడు శూరపాలుడు వినయంగా. ఈ మాటలకు చక్రవర్తి శాంతించక పోగా మరింత మతిపోయిన వాడల్లే అయి పోయి, " ఈ వెర్రివాణ్ణి వెంటనే తీసుకు పోయి చీకటికొట్టులో వేసి, ఆకలిదప్పులతో చావ నివ్వండి!" అని రంకెలు పెట్టాడు. "నన్ను సామాన్యుడి కింద కట్టెయ్య, కండి. నేను తామ్రాక్షుడనే రాక్షసరాజును చంపిన వాణ్ణి. అదుగో అతని శవం నుంచి నేను తీసుకొచ్చిన దండకడియం!" అన్నాడు శూరపాలుడు. అది కూడా చక్ర వర్తి వినిపించుకోలేదు.చక్రవర్తి అజ్ఞప్రకారం ఆయన భృత్యులు శూరపాలుణ్ణి చుట్టుముట్టి పట్టు కుని, తీసుకుపోయి చీకటికొట్టులో పడేసి తాళం పెట్టేశారు. ఆ రోజూ, మర్నాడు పగలూ గడిచింది. శూరపాలుడు తిండీ, నీరూ కూడా లేకుండా గాఢాంధకారంలో కటిక నేలపై పడుకుని, "ఇక నాకు ఈ లోకంతో రుణం తీరిపోయి నట్టే. తన కొడుకును చంపినందుకు ప్రజ్ఞా మతి మహారాజు నా పైన బాగానే పగ తీర్చు కున్నాడు,” అనుకున్నాడు. అయితే ఉన్నట్టుండి ఆ అంధకారంలో ఆశారేఖ లాగా వెలుగు ప్రవేశించింది. ఎవరో దీపం పట్టుకుని అతనున్న చీకటికొట్టులోకి వచ్చారు. ఆ దీపం వెలుగులో శూర పాలుడు చక్రవర్తి కుమార్తెను, మండలిని గుర్తించాడు. " నీకు భోజనమూ, నీరూ తెచ్చాను, తీసుకో. కారాగృహాధికారికి లంచం పెట్టి మన పక్షం చేసుకున్నాను. అతన్ని నమ్మ వచ్చు,” అన్నది మండలి శూరపాలుడితో. అది మొదలు మండలి ప్రతిరాత్రీ అత నికి భోజనమూ, నీరూ తెచ్చి పెడుతూ వచ్చింది. ఇద్దరూ మాట్లాడుకునే వారు. తనను ఒక కిరాతకుడికి భార్య కాకుండా కాపాడినందుకు చక్రవర్తి కూతురు కృత జ్ఞత తెలుపుకున్నది; చీకటికొట్టులో తిండికి, దప్పికీ మాడి చాపకుండా కాపాడు తున్నందుకు శూరపాలుడు కృతజ్ఞత తెలుపుకున్నాడు. కాని చీకటికొట్టులో నుంచి బయటికి పోయే మార్గమేదో అతనికీ తెలియ లేదు, ఆమెకూ తెలియలేదు. ఒక నెల రోజులు గడవనిచ్చి కారా గృహాధికారి చక్రవర్తి వద్దకు వెళ్ళి, "మహా ప్రభూ, వెర్రివాడు మరణించాడు,” అని విన్నవించాడు. "పీడ వదిలిపోయింది.” అన్నాడు చక్రవర్తి సంతోషంగా.ఇది జరిగిన కొద్దిరోజులకే చక్రవర్తికి పెద్ద ప్రమాదం వచ్చిపడింది. శూరపాలుడి చేతిలో చచ్చిన తామ్రాక్షుడి తమ్ముడు ధూమ్రాక్షుడనే రాక్షసుడు చక్రవర్తి పైకి వస్తున్నట్టు తెలిసింది. చక్రపర్తి కంగారు పడిపోయాడు. రాక్షసులతో కయ్యం పెట్టుకుంటే అది ఎక్కడికి దారి తీసేదీ తెలియదు. "తామ్రాక్షుణ్ణి చంపిన కుర్రవాడే ఉంటే ఈ ధూమ్రాక్షుడి సంగతి తేల్చును,” అన్నది మండలి తండ్రితో. " నిజమే, కాని వాడు చీకటికొట్టులో తిండికి మాడి మాడి చచ్చాడు గద!" అన్నాడు చక్రవర్తి. మండలి తండ్రి కాళ్ళపై పడి ముందు గానే క్షమాపణ చెప్పుకుని, " అతను చావ లేదు. నే నతనికి రోజూ భోజనం పంపు తూనే ఉన్నాను. అతన్ని చెర విడిపించి నట్టయితే ఈ ధూమ్రాక్షుడితో పోట్లాడు తాడు," అన్నది. చక్రవర్తికి ప్రాణం లేచి వచ్చింది. రాక్ష సులు విచిత్రమైన వాళ్ళు. తమలో ఏ ఒక డైనా మరొకడితో పోరి చచ్చిపోతే వారు పట్టించుకోరు. ఒక్క రాక్షసుడి పైకి సేనను పంపి చంపినట్టయితే లోయలో ఉండే రాక్షసులంతా వచ్చిపడి రాజ్యాన్నీ, రాజ ధానినీ మట్టుపెట్టేస్తారు. చక్రవర్తి తక్షణమే కారాగృహానికి మని షిని పంపి, శూరసాలుణ్ణి పిలిపించి, "నీ చేత చచ్చిన రాక్షసుడి తమ్ముడు మన పైకి వస్తు న్నాడు. నీవు వెళ్ళి వాడితో యుద్ధం చేసి జయిస్తివా, నీకు నా కిరీటమే కాదు, నా కూతుర్ని ఇచ్చి వివాహం కూడా చేస్తాను,” అన్నాడు. "అందుకు నేను సిద్ధమే," అన్నాడు. శూరపాలుడు. అతను వెళ్ళి ధూమ్రాక్షుడితో పోరా డాడు. వాడు తన గద ఎత్తి నెత్తి మీదపెట్టేలోపల శూరపాలుడు వాడి గుండెను తన కత్తితో చీల్చేసి చంపేశాడు. శూరపాలుడు చక్రవర్తి వద్దకు తిరిగి వచ్చి, "మీ పని పూర్తి చేశాను, మీ రిచ్చిన వాగ్దానం నిలబెట్టుకోండి," అన్నాడు. "సరే నిన్ను ప్రాణాలతో వదిలేస్తు న్నాను, వెళ్ళి పో!" అన్నాడు చక్రవర్తి, రాక్షస భయం తీరిపోయిన బింకంలో, "నాకు మీ కిరీటం ఇస్తా నన్నారు. మీ అమ్మాయినిచ్చి పెళ్ళిచేస్తా నన్నారు." అన్నాడు శూరపాలుడు. "తక్షణం వెళ్ళిపోకపోతే నిన్ను మళ్ళీ చీకటికొట్టుకు పంపగలను జాగ్రత్త! ఒళ్ళు తెలిసి మాట్లాడు!" అన్నాడు చక్రవర్తి. శూరపాలుడికి పట్టరాని క్రోధం వచ్చింది. అతను మెరుపులాగా కత్తి దూసి చక్రవర్తి తల నరికేశాడు. రాజోద్యోగులు శూరపాలుళ్లు శిక్షించా అనుకున్నారు. కాని చక్రవర్తి చావగానే ఆయన స్థానంలో చక్రవర్తిని అయిన మండలి, " అతను నిరపరాధి. పైపెచ్చు నాకు కాబోయే భర్త. మీరందరూ ఇతనికి విధేయులై ఉండాలి,” అన్నది. శూరపాలుడు మండలిని వివాహం చేసు కుని రాజ్యాభిషేకం కూడా జరిపించు కున్నాడు. ఆ సమయంలో అందరు రాజు లతో బాటు కేకయదేశంలోని ప్రజ్ఞామతి కూడా వచ్చి కొత్త చక్రవర్తికి జోహార్లు అర్పించుకున్నాడు. " ఏం మహారాజా, మీరు చెప్పిన రెండు పనులూ చేశాను. చక్రవర్తి కిరీటం ఇప్పుడు నా నెత్తినే ఉన్నది. ఏమంటారు?" అని శూరపాలుడు ప్రజ్ఞామతిని అడిగాడు. ప్రజ్ఞామతి వణికిపోతూ అతని కాళ్ళపైన పడి, క్షమించమని ప్రాధేయపడ్డాడు. "ఈసారికి క్షమిస్తున్నాను. ఇంక ఎప్పుడూ ఎవరికీ అనాలోచనగా పరీక్షలు పెట్టకండి." అన్నాడు శూరపాలుడు.

నిజమైన భక్తి ఒకప్పుడు రాఘవపురం అనే పట్టణంలో శ్రీమన్నారాయణుడి ఆలయానికి నారాయణమూర్తి అనే వ్యక్తి ప్రధాన అర్చకుడిగా ఉండేవాడు. భక్తులు సమర్పించే కానుకలు, పూజల ద్వారా అతని జీవితం చాలా విలాసవంతంగా గడిచిపోయేది. అయితే, రోజూ ఆలయానికి వచ్చే వినయ్ అనే యువకుడిని చూస్తే అతడికి చాలా చిరాకుగా ఉండేది. వినయ్ రోజూ ఆలయానికి వస్తాడు, విష్ణుమూర్తికి నమస్కరిస్తాడు, కానీ ఒక్క పైసా కూడా దక్షిణగా గానీ, పండు కానీ, పువ్వు కానీ దేవుడికి సమర్పించడు. కానీ ఆలయం వెలుపల కూర్చున్న వృద్ధులు, పేదవారికి మాత్రం చిల్లర డబ్బులు ఇచ్చి, చిన్న తినుబండారాలు ఇచ్చి వెళ్ళిపోయేవాడు. ఒక రోజు వినయ్ ఆలయానికి వచ్చేసరికి ఆలస్యం అయింది. అప్పటికే నారాయణమూర్తి గర్భగుడి తలుపులు మూసివేస్తున్నాడు. "అయ్యా, పూజారిగారూ! ఒక్క నిమిషం ఆగండి. స్వామికి దండం పెట్టుకుని వెళ్ళిపోతాను," అన్నాడు వినయ్. నారాయణమూర్తి లోపల దాచుకున్న అసహనాన్ని బయటపెట్టి, "చాలు నీ భక్తి! దేవుడికి తృణమో పణమో సమర్పించకుండా, నిత్యం ఉత్తుత్తి దండాలు పెట్టడానికి ఎందుకొస్తావు?" అని హేళన చేశాడు. వినయ్ ప్రశాంతంగా, "భగవంతుడే మనకు అన్నీ ఇచ్చేవాడు కదా. నేనాయనకు ఏదో ఇవ్వడం దేనికి?" అని అడిగాడు. "ఓహో! చాలా గొప్ప వేదాంతం చెప్పావు! మరి భగవంతుడు సర్వాంతర్యామి అని నీకు తెలుసు కదా, ఇక్కడ ఈ ఆలయంలోనే ఎందుకు దండం పెట్టుకోవాలి?" అని వెటకారం చేశాడు నారాయణమూర్తి. "అందుకు కారణం నా బాధ్యత మరియు నిజాయితీ," అన్నాడు వినయ్. "దేవుడికి ఏమీ ఇవ్వకపోవడంలో నీ బాధ్యత, నిజాయితీ ఎలా వచ్చాయి? కాస్త వివరంగా చెప్పగలవా?" అని నారాయణమూర్తి ప్రశ్నించాడు. "మా అమ్మగారు అనారోగ్యంతో ఉన్నారు, నాన్నగారు చాలా వృద్ధులు. వారికి దేవాలయాన్ని సందర్శించి స్వామికి నమస్కరించాలనే కోరిక. అందుకే నేను వారికి ప్రతినిధిగా ఇక్కడికి వస్తున్నాను. నాకు చేతినిండా పని ఉంటుంది. గుడికి వెళ్ళకుండా ఇంకేదైనా పని చూసుకోవచ్చు. కానీ వారికి 'వెళ్ళాను' అని అబద్ధం చెప్పడం ఇష్టం లేక, తప్పక ఇక్కడికి వచ్చి దండం పెట్టి వెళ్తున్నాను. ఇది నా నిజాయితీ," అని చెప్పాడు వినయ్. "అయితే దేవుడికి దణ్ణం పెడితే సరిపోతుందా? కనీసం దక్షిణ ఇవ్వొద్దా?" అని పట్టుబట్టాడు నారాయణమూర్తి. "మా తల్లిదండ్రులు నన్ను దక్షిణ ఇవ్వమని చెప్పలేదు. అందుకే ఇవ్వడం లేదు. పైగా, నా సంపాదన చాలా పరిమితం. ఆ పరిమితమైన డబ్బుతో నేను శిలా విగ్రహానికి ఇవ్వడం కంటే, ఆకలితో ఉన్న వారికి ఇవ్వడం మేలు అని నమ్ముతాను. అదే నా మానవ ధర్మం," అన్నాడు వినయ్. "మరి నీకు ఆ పేదవారిలోనే దేవుడు కనిపిస్తే, వారి సేవ చేసి, వారికే దండం పెట్టుకోవచ్చు కదా, ఎందుకిక్కడ విగ్రహానికి నమస్కరించడం?" అని నారాయణమూర్తి ప్రశ్నించాడు. "నేను వారిని దేవుళ్లుగా చూడను. వారి సేవనే దైవపూజగా భావిస్తాను. అందుకే వారికి దండం పెట్టను. ఎందుకంటే, సహాయం కోసం చేయి చాచిన ఎవరైనా దండానికి అర్హులు కారు, వారికి సహాయం అందించే బాధ్యత మాత్రమే మనకు ఉంది," అని వినయ్ వెంటనే సమాధానం ఇచ్చాడు. వినయ్ మాటలకు నారాయణమూర్తి ఆశ్చర్యపోయాడు. దక్షిణ గురించి అడిగితే తన గురించే కూడా అలాగే అంటాడని భయపడి, వినయ్ను స్వామికి దండం పెట్టుకోనిచ్చి తలుపులు మూశాడు. వినయ్ వెళ్ళిపోతూ ఉండగా, నారాయణమూర్తి, "వినయ్! నీకు ఆలయంలోని దేవుడి మీద నమ్మకం లేదు, తల్లిదండ్రుల కోరిక మేరకే ఇక్కడికి వస్తున్నావు. నీకు పేదవారిలోనే సేవ కనిపిస్తుంది, కానీ వారిని దేవుళ్లుగా చూడవు. అసలు నీ కంటికి కనిపించే దేవుడు ఎవరయ్యా?" అని అడిగాడు. వినయ్ వెనక్కి తిరిగి, "సమస్త సృష్టికి జన్మనిచ్చాడని మనం కనిపించని దేవుడిని పూజిస్తున్నాం. అదేవిధంగా, నాకు జన్మనిచ్చిన, నాకు జీవితాన్ని ఇచ్చిన మా తల్లిదండ్రులే నా కంటికి కనిపించే దేవుళ్ళు," అన్నాడు. " రేపు నీకు పెళ్లై, పిల్లలు పుడితే, నువ్వు కూడా తండ్రి అవుతావు. తల్లిదండ్రులు అంటే మనలాంటి మనుషులే కదా! వారు దేవుళ్లు ఎలా అవుతారు?" అని సందేహం వెలిబుచ్చాడు నారాయణమూర్తి. వినయ్ నిట్టూర్చి, "నీకు అర్థం కాదని తెలుసు. కనిపించని దేవుడికి నిత్య పూజలు చేసే నువ్వు, కనిపించే దేవుళ్లు అయిన నీ సొంత తల్లిదండ్రులను వదిలేసి, వారిని వృద్ధాశ్రమంలో చేర్పించావంటే, నీకు దైవత్వం గురించి ఏమీ తెలియదనే కదా అర్థం? నా దారి నాది, నీ దారి నీది," అని ముందుకు కదిలాడు. ఆ మాటలు విన్న నారాయణమూర్తికి గుండె తరుక్కుపోయింది. తను ఎంత పెద్ద పాపాత్ముడినో అర్థమైంది. అతడు పరుగెత్తుకెళ్లి వినయ్ కాళ్ళు పట్టుకుని, "వినయ్, నేను పూజారిని కాదు. నేను పాపాత్ముణ్ణి. తల్లిదండ్రులకు సేవ చేసుకుంటున్న నీవే నిజమైన పూజారివి. నీకు జ్ఞానం కలిగించాలని ఆ నారాయణుడే నిన్ను నా దగ్గరకు పంపి ఉంటాడు. పద, నన్ను మీ ఇంటికి తీసుకువెళ్ళు! నా తల్లిదండ్రులను తిరిగి నా ఇంటికి తీసుకువెళ్లి, నీ అడుగు జాడల్లో నడుస్తాను," అన్నాడు. ఆ రోజు నుంచి వినయ్, నారాయణమూర్తికి దక్షిణ వేయడం ప్రారంభించాడు. "ఇది దేనికి?" అని అడిగితే, వినయ్ నవ్వుతూ, "కనిపించే దేవుళ్లను సేవించుకునే వారికి అంతో ఇంతో సాయపడడమే అసలు సిసలు దైవభక్తి," అని అన్నాడు.

ధర్మపథం - దట్టమైన అడవులు, గలగల పారే నదుల మధ్య వెలిసిన సువర్ణపురి అనే అద్భుతమైన రాజ్యాన్ని విక్రమ సేనుడు అనే రాజు పాలిస్తుండేవాడు. ఆ రాజ్యం ఒకప్పుడు పాడిపంటలతో, సిరిసంపదలతో తులతూగేది. విక్రమ సేనుడు స్వతహాగా గొప్ప వీరుడు, పరాక్రమవంతుడు. అయితే, కాలక్రమేణా అతడు తన బాధ్యతలను మరిచి విలాసాలకు, సుఖభోగాలకు బానిసయ్యాడు. అంతఃపుర వినోదాలకే పరిమితమై, ప్రజల ఆకలి కేకలను, రైతుల బాధలను పట్టించుకోవడం పూర్తిగా మానేశాడు. రాజ్యంలో అవినీతి పెరిగిపోయింది, సామాన్యుడి బతుకు భారమైపోయింది. అదే రాజ్యంలో, నగర శివార్లలో వశిష్ఠుడు అనే పరమ శాంతమూర్తి, గొప్ప శిల్పి నివసించేవాడు. వశిష్ఠుడి చేతుల్లో ప్రాణం పోసుకునే రాతి విగ్రహాలు చూస్తుంటే, అవి ఇప్పుడే మాట్లాడతాయేమో అన్నట్టుగా జీవం ఉట్టిపడేవి. ఆయన కళా నైపుణ్యం దేశదేశాలకూ పాకింది. ఆయనకు ఆదిత్య, వరుణ్ అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉండేవారు. ఆదిత్య చిన్నప్పటి నుంచీ గంభీరమైన స్వభావం కలవాడు, అన్యాయం ఎక్కడ జరిగినా సహించలేకపోయేవాడు. తమ్ముడు వరుణ్ మాత్రం చాలా ప్రశాంతంగా, విజ్ఞతతో ఆలోచించేవాడు. వీరిద్దరిని వశిష్ఠుడు వేదమిత్ర అనే గొప్ప గురువు వద్దకు పంపాడు. వేదమిత్రుడు కేవలం శాస్త్రాలే కాకుండా, యుద్ధ విద్యలు, లలిత కళలు, మరియు ధర్మశాస్త్రాలలో అపర ప్రజ్ఞాశాలి. ఆదిత్య గురువు వద్ద విలువిద్యలోనూ, కత్తి సాములోనూ అజేయుడిగా ఎదిగాడు. వరుణ్ సంగీతం, శిల్పకళతో పాటు రాజనీతి శాస్త్రంలో లోతైన జ్ఞానాన్ని సంపాదించాడు. రాజ్యంలోని పరిస్థితులు తండ్రిని బాధిస్తుంటే, వారు తమ విద్యలతో ప్రజలకు మేలు చేయాలని కలలు కనేవారు. కానీ విధి మరోలా తలచింది. విక్రమ సేనుడి విలాసాలకు ధనం కావాల్సి రావడంతో, పన్నుల భారం వశిష్ఠుడి ఇంటి గడపను కూడా తట్టింది. అది వారి జీవితాలను మలుపు తిప్పే ఒక పెను తుఫానుకు దారితీసింది. సువర్ణపురి రాజ్యంలో కరువు ఛాయలు అలుముకున్నాయి. ఆకాశం మేఘావృతమై ఉన్నా చినుకు రాలడం లేదు. చెరువులు అడుగంటాయి, పొలాలు బీడువారాయి. ప్రజలు తినడానికి తిండి లేక అల్లాడుతుంటే, విక్రమ సేనుడు తన విలాసాల కోసం పన్నుల వసూళ్లను ముమ్మరం చేశాడు. ఒక దురదృష్టకరమైన ఉదయం, రాజాజ్ఞ మేరకు కరుడుగట్టిన సేనాపతులు వశిష్ఠుడి ఇంటి ముందుకు వచ్చారు. ఆ సమయంలో ఆదిత్య, వరుణ్ తమ గురువు ఆశ్రమంలో ఉన్నారు. "వశిష్ఠా! ఈ సంవత్సరపు శిల్పకళా పన్ను, నివాస పన్ను, మరియు వృత్తి పన్ను కలిపి పది బంగారు నాణాలు వెంటనే చెల్లించు. లేదంటే ఈ ఇంటిని, నువ్వు ప్రాణప్రదంగా చెక్కిన శిల్పాలను రాజకోశాగారానికి తరలిస్తాం" అని గర్జించాడు సైన్యాధికారి. వశిష్ఠుడు తన వణుకుతున్న చేతులతో వారి కాళ్ళపై పడి వేడుకున్నాడు. "అయ్యా! తినడానికి గింజలు కూడా లేవు, ఈ కరువు కాలంలో అంతధనం నేనెక్కడి నుండి తీసుకురాగలను? దయచేసి కనికరించండి, వానలు పడగానే నేను అహోరాత్రులు శ్రమించి పన్ను చెల్లిస్తాను" అని మొరపెట్టుకున్నాడు. కానీ ఆ క్రూరుల మనసు కరగలేదు. "రాజు ఆజ్ఞ అతిక్రమిస్తావా?" అంటూ అతడిని బలంగా నెట్టివేశారు. వశిష్ఠుడు పక్కనే ఉన్న ఒక రాతి విగ్రహం అంచుకు తల తగిలి కుప్పకూలిపోయాడు. రక్తం ధారలుగా కారుతుంటే, ఆ నిస్సహాయ స్థితిలో ఆయన ప్రాణాలు విడిచాడు. భటులు భయం భయంగా అక్కడి నుండి పారిపోయారు. విషయం తెలిసి పరుగు పరుగున వచ్చిన ఆదిత్య, వరుణ్ తన తండ్రి నిర్జీవ దేహాన్ని చూసి హతాశులయ్యారు. ఆదిత్య కళ్ళలో దుఃఖం కాస్తా తీవ్రమైన కోపంగా మారింది. "ప్రజలను కన్నబిడ్డల్లా చూడాల్సిన రాజే మా తండ్రి మరణానికి కారకుడయ్యాడు. ఈ విక్రమ సేనుడి అహంకారాన్ని అణిచివేస్తాను. ఈ అన్యాయమైన పాలనను అంతం చేయడమే నా ధ్యేయం" అని ఆవేశంగా ప్రకటించాడు. తమ్ముడు వరుణ్ ఎంతో శాంతంగా అన్నను ఆపాలని చూశాడు. "అన్నయ్యా! ఆవేశం అనర్థదాయకం. ఆలోచనతో సమస్యను పరిష్కరించుకుందాం" అన్నాడు. కానీ ఆదిత్య వినలేదు. తండ్రికి అంత్యక్రియలు పూర్తి చేసిన వెంటనే, పగ తీర్చుకోవడానికి కత్తి పట్టి అడవుల్లోకి వెళ్లిపోయాడు. వరుణ్ మాత్రం తన తండ్రి ఆశయమైన శాంతిని, ధర్మాన్ని కాపాడాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. విచలితుడవ్వకుండా తిరిగి ఆశ్రమానికి వెళ్లి, కఠినమైన శిక్షణతో సర్వ కళలలోనూ, రాజనీతిలోనూ అగ్రగణ్యుడిగా ఎదిగాడు. తన తండ్రి చావుకు కారణమైన వ్యవస్థను లోపలి నుండి మార్చాలని సంకల్పించాడు. ఆరు మాసాల కఠిన శిక్షణ తర్వాత వరుణ్ సర్వవిద్యా పారంగతుడయ్యాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో విక్రమ సేనుడి కుమార్తె, అద్భుత సౌందర్యరాశి అయిన చంద్రలేఖ వివాహ వేడుకలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఆమెకు చిత్రలేఖనం, సంగీతం అంటే ప్రాణం. ఆమె ఇష్టాన్ని గౌరవిస్తూ రాజు రాజ్యంలో గొప్ప పోటీలు నిర్వహించాలని చాటింపు వేయించాడు. గెలిచిన వారికి రాజకుమారితో వివాహంతో పాటు రాజ్య గౌరవాలు లభిస్తాయని ప్రకటించాడు. వరుణ్ ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని రాజును కలవాలని నిశ్చయించుకుని రాజధానికి బయలుదేరాడు. ప్రయాణ మధ్యలో ఒక అర్ధరాత్రి వేళ, నగరం వెలుపల ఉన్న ఒక శిథిలమైన భవనంలో అతనికి కొన్ని రహస్య సంభాషణలు వినిపించాయి. వరుణ్ అప్రమత్తమై అటుగా వెళ్ళాడు. అక్కడ తన అన్న ఆదిత్య మరియు పొరుగు దేశమైన శత్రురాజ్య గూఢచారులు కుట్ర పన్నుతుండటం చూసి దిగ్భ్రాంతి చెందాడు. శత్రు రాజు పంపిన ఒక అద్భుతమైన విగ్రహాన్ని ఆదిత్యకు అప్పగించారు. ఆ విగ్రహం కళ్ళలో అత్యంత ప్రమాదకరమైన విషపు బాణాలు అమర్చబడి ఉన్నాయి. పోటీల ముగింపులో ఆ విగ్రహాన్ని రాజుకు బహుమతిగా ఇస్తున్నట్లు నటించి, రహస్య మీటను నొక్కితే బాణాలు నేరుగా విక్రమ సేనుడి గుండెల్లోకి దూసుకువెళ్తాయి. రాజు మరణించిన వెంటనే శత్రు సైన్యం సువర్ణపురిపై దాడి చేసి ఆక్రమించుకుంటుందని, బదులుగా ఆదిత్యను ఆ రాజ్యానికి సామంతుడిగా నియమిస్తారని ఆ కుట్ర సారాంశం. తన అన్న కేవలం ప్రతీకార వాంఛతో శత్రువులతో చేతులు కలపడం వరుణ్‌ను తీవ్రంగా కలచివేసింది. "ప్రతీకారం మనిషిని ఇంతగా అంధుడిని చేస్తుందా? అన్నను కాపాడాలి, అదే సమయంలో రాజ్యాన్ని రక్షించాలి" అని వరుణ్ దృఢంగా నిశ్యయించుకున్నాడు. అతడు వెంటనే గుట్టుచప్పుడు కాకుండా రాజభవనానికి చేరుకున్నాడు. రాజు విక్రమ సేనుడిని రహస్యంగా కలిసి, జరగబోయే ప్రమాదాన్ని వివరించాడు. రాజు మొదట ఆగ్రహించినా, వరుణ్ విజ్ఞతను చూసి అతడిపై నమ్మకం ఉంచాడు. అయితే వరుణ్ రాజు వద్ద ఒక వాగ్దానం తీసుకున్నాడు—తను చెప్పినట్లు జరిగితే, కుట్రదారులను శిక్షించే అధికారం తనకే ఇవ్వాలని కోరాడు. రాజ్యమంతటా భద్రత కట్టుదిట్టం చేయబడింది. కానీ బయటకు మాత్రం అంతా ప్రశాంతంగా ఉన్నట్లు వేడుకలు మొదలయ్యాయి. వరుణ్ తన అన్నను హంతకుడిగా కాకుండా, ఒక మంచి మనిషిగా మార్చడానికి తనదైన వ్యూహాన్ని సిద్ధం చేసుకున్నాడు. సువర్ణపురి రాజధాని నగరం అలంకరణలతో మెరిసిపోతోంది. అసంఖ్యాకమైన ప్రజల మధ్య పోటీలు ప్రారంభమయ్యాయి. మొదటిగా జరిగిన విలువిద్య పోటీలో వరుణ్ తన అమోఘమైన గురితో అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచాడు. గాలిలో ఎగిరే పక్షి కాలికి ఉన్న ఉంగరాన్ని కూడా గురి తప్పకుండా పడగొట్టి విజేతగా నిలిచాడు. ఆ తర్వాత చిత్రలేఖనం పోటీలో, వరుణ్ తన తండ్రి ఆశయాలకు ప్రతీకగా ఒక 'శాంతి విగ్రహం' చిత్రాన్ని గీశాడు. ఆ బొమ్మలోని జీవం చూసి రాజకుమారి చంద్రలేఖ మంత్రముగ్ధురాలైంది. ఆమె చూపులు వరుణ్‌పై నిలిచాయి. చివరిగా, అత్యంత కీలకమైన సంగీత మరియు శిల్ప ప్రదర్శన పోటీ మొదలైంది. ఆదిత్య ముసుగు ధరించి వేదికపైకి వచ్చాడు. తనతో పాటు ఆ విషపు బాణాలు దాగున్న అద్భుతమైన విగ్రహాన్ని తీసుకువచ్చాడు. "మహారాజా! ఈ విగ్రహం మా తండ్రి ఆఖరి కోరికగా మీకు సమర్పిస్తున్నాను. దీని కళ్ళలోని రహస్య మీటను నొక్కితే ఇది మీకు అదృష్టాన్ని ఇస్తుంది" అని ప్రకటించాడు. ఆదిత్య మీటను నొక్కబోయే తరుణంలో, వరుణ్ వెంటనే తన వీణానాదంతో ఒక విలక్షణమైన తరంగాన్ని సృష్టించాడు. ఆ శబ్ద ప్రకంపనలకు విగ్రహంలోని అంతర్గత బాణాలు వేదికపైనే కిందకు పడిపోయాయి. రాజుకు ప్రమాదం తప్పింది. వెంటనే రాజభటులు ఆదిత్యను చుట్టుముట్టారు. వరుణ్ వేదికపైకి వెళ్లి ఆదిత్య ముసుగును తొలగించాడు. అన్నను చూసి వరుణ్ కళ్ళలో నీళ్లు తిరిగాయి. "అన్నయ్యా! తండ్రిని కోల్పోయిన దుఃఖం నిన్ను హంతకుడిగా మార్చకూడదు. ఈ రాజు మారారు, ప్రజల కష్టాలను గుర్తించారు" అని హెచ్చరించాడు. విక్రమ సేనుడు మొదట ఆగ్రహంతో ఆదిత్యకు మరణశిక్ష విధించబోయాడు. కానీ వరుణ్ కల్పించుకుని, తను ముందే తీసుకున్న వాగ్దానాన్ని గుర్తుచేశాడు. వరుణ్ ప్రతిభకు, విజ్ఞతకు ముగ్ధుడైన రాజు, చంద్రలేఖతో అతడి వివాహం జరిపించి, తన కిరీటాన్ని వరుణ్ తలపై ఉంచి యువరాజుగా ప్రకటించాడు. వరుణ్ యువరాజుగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన మరుక్షణమే, కారాగారంలో ఉన్న తన అన్న ఆదిత్యను విడుదల చేయించాడు. అతడికి రాజ్యపు 'ప్రధాన రక్షణ అధికారి'గా బాధ్యతలు అప్పగించి, అన్నను ధర్మమార్గంలోకి మలుపు తిప్పాడు. వరుణ్ తీసుకున్న నిర్ణయం సభలోని వారందరినీ, ముఖ్యంగా విక్రమ సేనుడిని తీవ్ర ఆశ్చర్యానికి గురిచేసింది. రాజు సందేహంతో, "వరుణా! నన్ను చంపడానికి పన్నాగం పన్నిన వ్యక్తికి, అదీ రాజద్రోహానికి పాల్పడిన వాడికి రాజ్య రక్షణ బాధ్యతలా? ఇది మూర్ఖత్వం కాదా? నీకు అన్న అనే స్వార్థంతో ఇలా ఆలోచిస్తున్నావా?" అని ప్రశ్నించాడు. అప్పుడు వరుణ్ ప్రశాంతమైన చిరునవ్వుతో వినమ్రంగా ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "మహారాజా! లోతుగా ఆలోచిస్తే ఇందులో స్వార్థం లేదు, కేవలం రాజనీతి మరియు మానవత్వం ఉన్నాయి. నా అన్న ఆదిత్య పుట్టుకతో దేశద్రోహి కాదు, అతడు ఒక బాధితుడు. మా తండ్రి మరణం అతడిని తీవ్రమైన ఆవేదనకు గురిచేసింది. ఆ సమయంలో పాలకులపై కలిగిన ద్వేషం అతడి విచక్షణను కప్పివేసింది. శత్రువులు ఆ బలహీనతను ఆసరాగా చేసుకుని అతడిని తప్పుదారి పట్టించారు. కానీ అతడి వద్ద ఉన్న యుద్ధ నైపుణ్యం, ధైర్యం సామాన్యమైనవి కావు. అటువంటి అద్భుతమైన శక్తి కారాగారంలో మగ్గిపోవడం కంటే, దేశ రక్షణకు ఉపయోగపడటం శ్రేయస్కరం. ఇప్పుడు మీరు పాత పద్ధతులు విడిచి ప్రజల పక్షాన నిలిచారు. పాలకుడు మారినప్పుడు, అపార్థం చేసుకున్న ప్రజలు కూడా మారాలి. నా అన్నను శత్రువుగా చూస్తే అతడు మరింత క్రూరుడవుతాడు, అదే అతడిని విశ్వాసపాత్రుడిగా మార్చుకుంటే రాజ్యానికి ఒక బలమైన కవచం లభిస్తుంది. నా వ్యక్తిగత కోపం కంటే రాజ్య భద్రత, మా తండ్రి ఆశయమైన శాంతి నాకు ముఖ్యం. దయచేసి నా నిర్ణయాన్ని నమ్మండి." వరుణ్ మాటల్లోని సత్యాన్ని గ్రహించిన విక్రమ సేనుడు తల ఊపాడు. వరుణ్ తన మేధస్సుతో అన్నను హంతకుడిగా కాకుండా కాపాడాడు, తండ్రి మరణానికి కారకుడైన రాజును శిక్షించకుండా మార్చాడు, మరియు రాజ్యాన్ని సుభిక్షం చేశాడు. ఇదే నిజమైన ధర్మపథం.

ఆత్మగౌరవం ఒకప్పుడు దక్షిణ దేశంలో ఉన్న విజయపురి అనే నగరంలో మాధవయ్య అనే పెద్ద వర్తకుడు ఉండేవాడు. అతడు ఏ చిన్న విషయాన్నైనా 'పెట్టుబడి - లాభం' అనే కోణంలోనే చూసేవాడు. అతని బాల్య స్నేహితుడు రంగయ్య మాత్రం సాధారణ వర్తకం చేస్తూ, "డబ్బు సంపాదించడం గొప్ప కాదు మాధవా, మనుషుల నమ్మకాన్ని, ప్రేమను సంపాదించడం గొప్ప," అని చెప్పేవాడు. వ్యాపారంలో మాధవయ్య రంగయ్య కంటే వేగంగా ధనవంతుడయ్యాడు. కానీ రంగయ్య ఎప్పుడూ తన జీవితంపై సంతృప్తిగానే ఉండేవాడు. "నాకు రోజుకు రెండు పూటలా సుఖంగా భోజనం దొరుకుతోంది, నా పిల్లలకు మంచి విద్య అందిస్తున్నాను. ఇంతకంటే ఏం కావాలి?" అని తృప్తి పడేవాడు. కొన్నేళ్లు గడిచాయి. మాధవయ్యకు ఇద్దరు కుమారులు. పెద్దవాడు జయరామ్, మంచి రూపం, తెలివితేటలు కలవాడు. రెండోవాడు ధనపాల్, కాస్త పొట్టిగా, అంత ఆకర్షణీయంగా ఉండేవాడు కాదు. ధనపాల్కు మంచి సంబంధం దొరకదేమో అని మాధవయ్య బెంగ పెట్టుకున్నాడు. రంగయ్యకు కూడా ఇద్దరు కుమారులు. పెద్దవాడు మహేష్, అందగాడు, ధైర్యవంతుడు. రెండోవాడు సురేష్, కాస్త బలహీనంగా, అంతగా అందం లేనివాడు. మహేష్ కు త్వరగానే మంచి సంబంధం కుదిరి, పెళ్లి నిశ్చయం జరిగింది. ఈ విషయం తెలిసిన మాధవయ్య, వెంటనే తన కొడుకులకు కూడా పెళ్లి ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాడు. మాధవయ్య ఆస్తిపాస్తులు చూసి చాలామంది వారి ఆడపిల్లలను ఇవ్వడానికి ముందుకు వచ్చారు. మాధవయ్య తనకు నచ్చిన గొప్ప కుటుంబం వారిని, తన రెండో కొడుకు ధనపాల్ను చూసుకోవడానికి ఆహ్వానించాడు. పెళ్లివారు వచ్చారు. మాధవయ్య గొప్పగా వారికి మర్యాదలు చేసి, ధనపాల్ను చూపించాడు. పెళ్లివారికి మాధవయ్య హోదా, డబ్బు బాగా నచ్చాయి, కానీ ధనపాల్ను చూసి అంతగా ఆకర్షితులు కాలేదు. మధ్యవర్తి ద్వారా వారికి ఈ విషయం తెలిసినప్పుడు, మాధవయ్య వెంటనే అడ్డుతగిలి, "అయ్యో! నా పెద్ద కొడుకు జయరామ్కు ఇప్పటికే మంచి సంబంధం కుదిరిపోయింది. నా ఆశ ఏమిటంటే, ఈ ధనపాల్ పెళ్లి కూడా కుదిరితే, రెండు పెళ్లిళ్లను కలిపి ఘనంగా చేయాలనుకుంటున్నాను," అని అబద్ధం చెప్పాడు. మాధవయ్య గొప్ప ఆస్తి చూసి, అతనితో వియ్యమందాలనే తపనతో, పెళ్లివారు ధనపాల్నే అంగీకరించి, పెళ్లి నిశ్చయం చేశారు. ________________________________________ తన చిన్న కొడుకు సురెష్ కు సంబంధం కుదరడం కష్టంగా ఉందని బాధపడుతున్న రంగయ్య, సుబ్బయ్యను కలిసి, "మా సురేష్ కు కూడా సంబంధం కుదిరే మార్గం ఏమైనా ఉంటే చెప్పవా?" అని అడిగాడు. మాధవయ్య నవ్వుతూ, సుబ్బయ్య ఇలా చెప్పాడు: "రంగయ్యా!, నీకు వ్యాపార దృష్టి లేదు. ఇలాంటి విషయాల్లో మనం ఉన్నదంతా ప్రదర్శించాలి. 'చెల్లని సరుకును' (అంటే ధనపాల్ను) ముందు అంటగట్టాకే, 'మంచి సరుకు' (జయరామ్) కోసం ప్రయత్నించాలి. అందుకే, ధనపాల్ను చూడడానికి వచ్చిన వారికి జయరామ్ పెళ్లి కుదిరిపోయిందని అబద్ధం చెప్పాను. ఇప్పుడు జయరామ్కు ఒక్కరోజులో సంబంధం తేవచ్చు. నువ్వేమో మహేష్ పెళ్లిని ముందే అందరికీ తెలిసేలా చేశావు. ఇప్పుడు సురేష్ కోసం ఎవరు వస్తారు? నువ్వు మహేష్ గురించి చేసే ప్రచారం తగ్గించు. పెళ్లివారు వచ్చేదాకా ఏ కొడుకు కోసం చూస్తున్నారో తెలియనివ్వకు. ఆ తర్వాత మహేష్ ను చూపించి, మన వైభవాన్ని ప్రదర్శించు. కొంత ప్రయోజనం ఉంటుంది." రంగయ్య తీవ్ర నిరాశతో తల అడ్డంగా ఊపి, "మాధవా!, కన్న తండ్రే తన కొడుకును 'చెల్లని సరుకు' అని అనుకుంటే, ఆ పిల్లవాడికి అత్తవారింట్లో ఏ విలువ ఉంటుంది? నా సురేష్ నా దృష్టిలో బంగారం. అతనిలోని మంచి మనసును, తెలివితేటలను గుర్తించే కుటుంబం దొరికే వరకు నేను వేచి ఉండగలను," అన్నాడు. మాధవయ్య తన సలహాకు సిగ్గుపడ్డాడు. రంగయ్య తన నిజాయితీని, కొడుకుపై ఉన్న నమ్మకాన్ని వదులుకోలేదు. కొన్ని రోజుల తర్వాత, ప్రసిద్ధ వర్తకుడు ఒకరు తన కూతురి కోసం సురేష్ ను చూశారు. వారు అందం కంటే మంచి మనస్సు, నిజాయితీ, వినయానికి విలువ ఇచ్చేవారు. సురేష్ వారికి నచ్చడంతో గొప్పగా పెళ్లి జరిగింది. అత్తవారింట్లో ధనపాల్ (మాధవయ్య కొడుకు) కంటే సురేష్ (రంగయ్య కొడుకు) తన నిజాయితీ, సేవ గుణం వల్ల ఎక్కువ గౌరవాన్ని, సుఖాన్ని పొందాడు. ముఖ్య నీతి: జీవితంలో అత్యంత విలువైన 'సరుకు' - మన డబ్బు కాదు, మన పిల్లల ఆత్మగౌరవం. ఆత్మగౌరవాన్ని పోగొట్టుకోకుండా, నిజాయితీతో పెళ్లి చేసినప్పుడు మాత్రమే జీవితంలో నిజమైన సుఖం లభిస్తుంది.

రాజు_ధర్మదేవత రామాపురం అనే గ్రామంలో కృష్ణశర్మ అనే సద్బ్రాహ్మణుడు వుండే వాడు. అతడు సకల విద్యాపారంగతుడు తనకు వచ్చిన విద్యను ఉచితంగా అందరికీ నేర్పే వాడు. వివాహాది శుభకార్యాలకు శుభముహూర్తాలు నిర్ణ యించటంలోనూ కూడా అతడికి ఆఖండ ప్రజ్ఞ ఉన్నది. కృష్ణశర్మ యింటిలో ఎప్పుడూ పది మంది విద్యార్థులు వేదాధ్యయనం చేస్తూ వుండే వారు. జనంలో అతడి ఇల్లు ఎప్పుడూ కళకళలాడుతూండేది.దేహీ అని ఎవరినీ యాచించక పోవటం వల్ల, కృష్ణశర్మ డబ్బుకు చాలా యిబ్బంది పడేవాడు. శిష్యులకు, తన యింటికి వచ్చిన వారికి కూడాఅతడు శక్తి కొలదీ ఆతిథి మర్యాదలు చేసే వాడు.సంపాదన లేదు సరిగదా ఖర్చులు పెరుగుతూండటం వల్ల కృష్ణశర్మకు తలిదండ్రులు ఇచ్చిన ఆస్తి కూడా హరించుకొని పోసాగింది.ఇప్పుడు అతడికి పెళ్ళీడుకి ఎదిగిన కూతురు వుంది. విద్యాభ్యాసం చేస్తున్న ఇద్దరు మగపిల్లలు వున్నారు. కృష్ణశర్మ భార్య గుణవతికి తన పిల్లల భవిష్యత్తు గురించి బెంగ పట్టు కుంది. అయినా భర్త మనసు నొప్పించ కూడదని ఆమె ఏమి అనేది కాదు.ఇలా ఉండగా, ఒక రోజున కృష్ణ శర్మ కూతురిని చూచుకునేందుకు పెళ్ళివారొచ్చారు. వారికి పిల్లనచ్చింది. అప్పటి కప్పుడు జాతకాలు పరిశీలిం చగా ఒక సంవత్సర కాలం వరకూ శుభముహూర్తం లేదని తేలింది. అప్పుడే పెళ్ళి జరిపించమని చెప్పి పెళ్ళివారు.వెళ్ళి పోయారు.వాళ్ళు వెళ్ళిపోయాక గుణవతి దిగు లుగా, “సంవత్సరం తర్వాత ఈ పెళ్ళి ఎలా చేస్తాం? పెళ్ళంటే చాలా ఖర్చవు తుంది కదా!" అంది.అందుకు కృష్ణశర్మ, "ఆ దిగులు ఆ భగ నాకూ ఉంది. అన్నింటికీ వంతుడే ఉన్నాడు,” అన్నాడు. "హెూరు గాలిలో దీపం పెట్టి, దేవుడా నీదే భారమంటే ఏమి ప్రయో జనం? మీరు నోరు విడిచి ఎవరిని అడి గినా కనకవర్షం కురుస్తుంది.” అన్నది గుణవతి."నోరు విడిచి అడిగితే అది యాచన ఆవుతుంది. అడగకుండా యిచ్చినదే ప్రతిఫల మవుతుంది. మన పెరట్లో వృక్షాలు చూడు. చిన్నతనంలో వాటికి నీరు పోసి పెంచాము. ఇప్పుడవి అడ క్కుండానే రుచికరమయిన ఫలాల నిస్తున్నాయి." అన్నాడు కృష్ణశర్మ.“వాటవల్లనే మనకు రోజులు కాస్తగడుస్తున్నాయి. మీరు చెప్పినది నిజం. పెరట్లో ఖాళీ స్థలం వున్నది. మరి కాసిని ఫలవృక్షాలైనా నాటండి,” అన్నది గుణ పతి ఉక్రోషంగా. ఆమె ఆ మాటలు ఉక్రోషంగా అన్నప్పటికీ, కృష్ణశర్మ నిజంగానే గునపం తీసుకుని పెరట్లోకి వెళ్ళాడు. ఒక చోట అతడు తవ్వేసరికి. అడుగు నేలలో ఖంగుమన్న శబ్దం అయింది. మరికాస్త తవ్వి చూడగా, పురాతనకాలపు రాగి బిందె ఒకటి అక్కడ వుంది దాని నిండుగా బంగారు నాణేలు వున్నవి. గుణవతి పరుగున పెరట్లోకి వచ్చి, "ధర్మదేవత మనను కరుణించింది. మన కష్టాలు అన్నీ ఈనాటితో తీరి పోయాయి." అన్నది సంతోషంగా,అందుకు కృష్ణశర్మ నవ్వి, "ఇంత కాలం నేను నియమం తప్ప కుండా జీవించాను. నీతినే నమ్ముకుని బ్రతి కాను. భూమిలో ఉండే నిధి నిక్షేపాలు మనవి కావు రాజు చెందుతాయి. దీనిని రాజు కప్పగించటమే బాధ్యత,” అని భార్య ఎంత చెపుతున్నా వినక, ఆ బిందెను తీసుకుని వెళ్ళి, ఆ దేశపు రాజు శూరసేనుడికి ఇచ్చాడు.రాజు అతణ్ణి మెచ్చుకుని పంపే"కనీసం మీ న్యాయులున్దికి మెచ్చు తుని మంచి బహుమతినైనా యివ్వ లేదు ఆ రాజు" అంటూ తిరిగి వచ్చిన భర్తను మాచి బాధ పడింది. గుణవతమంచి పౌరుడిగా నా బాధ్యత నిర్వ హించాను. బాధ్యతకు ప్రతిఫలాన్నికాదు" అంటూ భార్యను మండలిం చాడు కృష్ణశర్మ- మరుసటి ఉదయం ఒక మామిడి మొక్కను తాను తీసిన గోతిలో నాలా లని కృష్ణశర్మ అనుకుని వెళ్ళే సరికి. అతడికి అందులో చిత్రంగా మరో రాగి బిండె కనపడింది. అందులోనూ విండుగా బంగారు వాణేలు వున్నాయి.జరిగిన అద్భుతానికి ఆశ్చర్యపడి నప్పటికీ, కృష్ణశర్మ మళ్ళీ ఆ బిందెను కూడా రాజుకే తిసుకుని వెళ్ళఅలా ఒక మాడం రోజల పాటురోజూ తనతో రాగి దించాడు బంగారు కాసులు తెచ్చిస్తున్న కృష్ణశర్మ మీద రాజుకు ఆసక్తి కలిగింది. ఒకే యింటిపెరట్లో అన్ని బిందెలు దొరకటము విచిత్రంగా తోచి, అంత వరకూ కృష్ణ శర్మ తెచ్చిన బంగారు కాసులు ఎన్ని వున్నాయో లెక్క చూడమని కోశాధి పతికి చెప్పాడు రాజు.కోశాధిపతి వెళ్ళి చూచేది కొళా గారంలో ఎంత వెతికినా ఒక్క రాగి బించా కూడా లేదు- అతడు గుండెవిష బాదుకుంటూ వెళ్ళి రాజుకు యము చెప్పాడు. రాజు కూడా దీనికి ఎంతో ఆశ్చర్యపడి. అసలు విషయంపరిశోధించాలని అనుకున్నారు.కాసేపటికి ఎప్పటిలాగే, కృష్ణశర్మ బిందెను తిముకుని రాజును చూడఎచ్చాడు. స్వయంగా దాచటమే కాశం రాజు- వించెము తానే మీద తన పేరు కూడా వ్రాశాడు. కామిమర్నాటి కల్లా చించి మాయ మయింది. కృష్ణశర్మ ఎప్పటి లాగా మరునాడు మరో కుందె తీసుకుని వచ్చాడు.శూరపేముడా బిందెను పరిశీలించి చూడగా దానిపై స్వహస్తాలతో వ్రాసిన తన పేరు కనపడింది. అప్పుడు రాజుకుఅబెల్మ్కలిగిన ఆగ్రహం అంతా అంతా కాదు.తక్షణం కృష్ణశర్మపై చోర నేరం అభియోగించి, కారాగారంలో పడవే యించాడు. రాజుకు తనపై ఆగ్రహం ఎందుకు కలిగిందో, తను చేసిన నేరమేమిలో కూడా తెలియని కృష్ణశర్మ విచారంగా కారాగారంలో ఉండగా. కాసేపటికి ఒక భటుడు అండి వద్దకు వచ్చి, "అయ్యా, జరిగిన పొరపాటుకు రాజు గాన ఎంతో విచారించారు తమరిని ఇంటికి వెళ్ళి పోవచ్చునని చెప్పారు."ఎఉతుర్ తలుపులు తెరిచాడు.రాజుల మనసులు చిత్రమైనవి. అని అనుకుంటూ కృష్ణశర్మ ఇంటికి వెళ్ళి పోయాడు. అయితే జరిగినదేమీ తన భార్యకు చెప్పలేదు.గుణవతి మాత్రం "ఇలా ఎంత కాలమని ప్రతి రోజూ రాజదర్శనానికి వెళతాము? నందువల్ల, మీ శిష్యులకు విద్యాదానం కూడా ఆగి పోయింది." అన్నది."అంతా అభగవంతుడి నిర్ణయం అని ఊరుకున్నాడు కృష్ణ కర్మ. మర్నాడు అతడికి తన పెరటి గోతిలో మరో రాగి నందె కనబడింది. కృష్ణశర్మ తటపటాయించ కుండా దానిని కూడా తీసుకుని రాజదర్శనానికి వెళ్ళాడు.శూరసేనుడు కృష్ణశర్మను చూచి ఆశ్చర్యపడి, "నిన్న నిన్ను కాలా గారంలో పడవేటుంచాను కదా? ఈ వించా నీకు కారాగారంలో దొరికిందా?" అన్నాడు "ముందు తమరు నన్ను కాలా గారంలో పడవేయుంచారు. తర్వాత దయతో మనసు మార్చుకుని కన్ను విడిపించారు. చెప్పాడు కృష్ణశర్మ-జరిగినదిఅప్పుడు రాజుకు తన భటులు మీద అనుమానం వచ్చింది. రోజుకో బిందెడు బంగారు కాసులు రాజాకే మువ్వగల కృష్ణశర్మ భటులకు కూడా ఎంత బంగారమైనా కానుకగా యివ్వగలడు. అందుకు ఆశపడి ఏ భటుడో అతణ్ణి విడిపించి ఉంటారు."నిన్ను విడిపించిన భటుడిని గుర్తు వట్టి చెప్పగలవా?” అని అడిగాడు రాజా-కృష్ణశర్తకు వారిలో తనను విడి పెంచిన భటుడు కనపడలేదు. విషయం శూరసేనుడికి చెప్పాడు. "నీవు నిజం చెప్పటం లేదు. వీరిలో నిన్ను విడిపించిన వారెవరో చెప్పు." అన్నాడు. శూరసేనుడు కోపంగా.కృష్ణశర్లు తాను నిజమే చెపుతున్నా దీని ఎంత మొత్తుకున్నా రాజు వినలేదు. చివరిశీ రాజు. "నిజం చెప్పకపోతే నీకు శిరచ్ఛేదమే తగిన అన్నాడు.అయినప్పటికీ కృష్ణశర్మ తనకు ఏమి తెలియదనే అన్నాడు.రాజా అప్పటికి అప్పుడు ఇద్దరు భటులను రావించి, కృష్ణశర్మను అరణ్య మధ్యలోకి తీసుకుని వెళ్ళి శిరచ్ఛేదం కావించమని చెప్పాడు.శూరసేనుడి మంత్రి సుబుద్ధి చాలాకాలంగా ఈ వ్యవహారం కనిపెడుతూనే ఉన్నాడు.అతడు రాజుతో, "ప్రభూ, తమకు బ్రహ్మహత్యాపాతకము చుట్టుకుం టుంది. శిక్ష విషయంలో మరొక్క “సారి ఆలోచించండి." అన్నాడు. "విద్య నేర్చిన వాడు బ్రాహ్మణుడు కావి, నేరస్థుడు బ్రాహ్మణుడు కాడు. నేరస్థులను శిక్షించటం రాజధర్మం. ఈ విషయంలో మీరు జోక్యం చేసు కొనవద్దు" అని మంత్రిని మండలిం"అంత వరకూ జరిగిన దాన్ని బట్టి చూడగా, ఈ బ్రాహ్మణుడు ఈ శిక్షను కూడా తప్పించు కొనగలడని వారు. తొస్తున్నది." అన్నాడు సుబుద్ధి."అది అసంభవం." అన్నాడు. శూర పేనుడు నమ్మకంగా,అయితే మరుసటి దినం కృష్ణ శర్మ యథా ప్రకారం మరో రాగి బిందెను మోసుకుని, రాజదర్శనానికివచ్చాడు. దానిపై శూరసేనుడు స్వహ పాలతో వ్రాసిన పేరున్నది. "మళ్ళీ ఎలా వచ్చావు?" అన్నాడు. శూరసేనుడు ఆశ్చర్యంగా,"ప్రభూ, తమరు నన్ను పరిక్షిస్తు న్నారు. విన్న మేము సగం దారిలో ఉండగా, తమరు పలసిన దూత రాజు శావనంతో వచ్చి పన్ను విడిపించి వెళి పోయాడు." అన్నాడు కృష్ణశర్మ.హెవేరు. శూరసేనుడు. ఆ దూత?" అన్నాడు.గుర్తు పట్టలేక పోయాడు. కృష్ణశర్మ దూత ఎవరో చూచిరాజు కృష్ణశర్మను చంపటానికి నియోగించిన భటుల కోసం కబురంప భోగా, "ప్రభూ! వారం దినాలు సెలవు తీసుకోమని నిన్న తమరు వారిని రాజ శాసనం ద్వారా ఆదేశించారు. వారు شه తమ గ్రామాలకు వెళ్ళి పోయారు." అన్నాడు కృష్ణశర్మ. శూరపేముడు కోపంగా, “నీవు ఒక మాయానివి. నిన్ను నేనే స్వయంగా హతమార్చగలను." అని కత్తి దూయ భోగా, మంత్రి సుబుద్ధి వారించి. "ప్రభూ, అతడిని ధర్మదేవత కాపాడు తుప్పదని నా అనుమానం. తమరు ఆవేశపడక, విషయాన్ని కూటంక వంగా చర్చించ వలని ఉన్నది." అన్నాడు. కృష్ణశర్మ తిరిగి వస్తాడన్న విషయం ముందుగానే ఊహించిన సుబుద్ధి బుద్ధి చాతుర్యాన్ని గౌరవించి, కృష్ణశర్మను ఏకాంతానికి పిలిచి, సుబుద్ధి సమక్షంలో"విగ్రహంగా విషయాన్ని చర్చించాడు. శూరసేనుడు. అప్పుడు రాజుకు కృష్ణ శర్మ స్వీయ వృత్తాంతం తెలిసింది. "నీపు చెపుతున్నది నమ్మ ఉగ్గదిగా లేదు." అన్నాడు రాజు. "ప్రభూ, అతడి గురించి నేను ఆరా θώ అతడు నిజమే చెవు తున్నాడు." అన్నాడు. సుబుద్ధి, "అతడి గురించి నీవు ఎందుకు ఆరా ఏశావు?" అన్నాడు శూరసేనుడు. "ప్రభూ, తమరే విధానంగా ఆలోచిం చండి. ఒక పేద బ్రాహ్మణుడు ప్రతి దినం మీకు బంగారు కాసులు తెచ్చి యిస్తున్నాడు. మీరు తన మీద నేదా రోపణ చేసినా, అతడు చలించ లేదు. మీరు శిరచ్ఛేదం చేస్తానని బెదిరించినా. ఏదో ఒక భటుణ్ణి చూపించి. తన ప్రాణాలు రక్షించుకోవాలని తలచని నిజాయితీపరుడు. ఇతడిని ధర్మదేవతే కాపాడుతున్న దన్న నమ్మకం కలిగి నేను విషయం ఆరా తీశాను." అన్నాడు. "అయితే. అతడు రోజూ నాకు బించి తెచ్చి ఇవ్వటం ఎందుకు? ఆవి మాయం కావట మెందుకు?" అన్నాడు. శూరసేనుడు. "ప్రభూ, విధి నిక్షేపాలను రాజు ధవంగా భావించి, కృష్ణశర్మ మీకు తెచ్చిస్తున్నాడు. కాని, రాగి బిందెలోని బంగారు కానులు విధినిక్షేపం కాదు. ధర్మదేవత అతడికి ఇచ్చిన బహుమతి. అది గ్రహించిక, మీరు కాసులు తీసుకుంటుంటే. ధర్మదేవత తిరిగి అనితానే అతడికి చేరవేస్తున్నది. నిజానికి ఆ కాసులు కృష్ణశర్మవి. ఆ పొత్తును మీరు అతడికి దానంగా యవ్వండి. తిరిగి అతడికి తన అంటి పెరటి గోతిలో శాసుల బిందె కనపడదు." అన్నాడు."ధర్మదేవతే కృష్ణశర్మ కాబంచెను కానుకగా యిచ్చిందని నీవు ఎందుకు బావిస్తున్నావు?" అన్నాడు రాజు ఆశ్చర్యంగా. "తమరు కృష్ణశర్మ విజాయితీని సత్కరించాలని ఎప్పడూ అనుకోలేదు. కాని, అతడిపై అనుమానం కలగానే అతడిని శిక్షించాలని అనుకున్నారు. ఏ దేశంలో రాజు తన ప్రజల యోగ క్షేమాలను స్వయంగా విదారించ లేకున్నాడో ఆ దేశ ప్రజలు ప్రతి ఫలా నిజ ధర్మదేవత పైనే ఆధారపడతారు. ధర్మదేవతిచ్చే ప్రతిఫలంలో రాజుకు హక్కు వుండదు," అన్నాడు సుబుద్ధి..తన పరిపాలనలో లోపమున్నడని, అందువల్ల కృష్ణశర్మవంటి ప్రతిభావం పన్నులు ఎందరో శష్టపడుతున్నారని గ్రహించిన రాజు, కృష్ణ శర్మణ రాగి వించెను దానంగా యిచ్చి, తర్వాత సబుద్ధి సహాయంతో తన లోపాలన్నీ దిద్దుకుని, చాలా ఏళ్ళు ప్రజా రంజకముగా పాలన చేశాడు. అది విన్న మహారాణి- 'ప్రజలకు రాజే ధర్మదేవత, రాజు రాజులా మనట నప్పుడు ప్రజలు ధర్మదేవత పైనే తప్పక ఆధార పడాలి. నా భర్తను ప్రజలు ధర్మదేవత అని కొనియాడేలా చేయటం మహారాణిగా నా బాధ్యత' అని అనుకుంటూ వెళ్ళి పోయింది.

చిట్టి సూర్యుడి సాహసం అనగనగా **కమలపురం** అనే గ్రామంలో **శాంతమ్మ** అనే నిరుపేద తల్లి ఉండేదట. ఆమెకు ఎక్కడలేని బలం, ధైర్యం గల **ఏడుగురు కొడుకులు, మరియు కోమలత్వం కలిగిన ఒక కూతురు కమల** ఉండేవారు. ఒక రోజు శాంతమ్మకు ఒంట్లో బాగోపోతే, కమలను **పసుపు కొమ్ములు** కోసుకురమ్మని కొండ అంచుకు పంపిందట. ఆ కొండ కోనల్లో నివసించే **నల్ల చిరుత** (కథలో ఎలుగుబంటి పాత్రకు సమానం) ఆమెను ఎత్తుకు పోయిందట. ఆ విషయం తెలిసి శాంతమ్మ తన కొడుకులకు చెబితే, వారు **ఏడు సంపెంగ మొక్కలు** నాటి, "ఇవిగాని వాడిపోతే మాకు ఆపద వచ్చినట్లు. ఈ మొక్కలు పచ్చగా ఉంటే, చెల్లిని క్షేమంగా తీసుకువస్తామని" ఒట్టు పెట్టుకుని, నల్ల చిరుత జాడ కనుగొనేందుకు బయలుదేరారు. ### 🥇 వీరుల పందెం దారిలో ఒక **రాగిపాత్రల** బండి కనిపించింది. బండి అతను "మీరెక్కడికి వెలుతున్నారు" అని అడిగితే "మేము నల్ల చిరుతను చంపడానికి వెలుతున్నాం" అన్నారు. "మీరు అంతటి వీరులైతే, నేను **వెండి పళ్ళెం** తయారు చేసి వచ్చేలోగా ఈ బండెడు రాగిపాత్రలను మీరు **ఒక్క దెబ్బతో ముక్కలు** చేయాలి" అని చెప్పి బండి అతను వెళ్ళాడు. అతను తిరిగి వచ్చేసరికి వారు ఒక్క పాత్రను కూడా వంచలేకపోయారు. "ఓరెళ్ళర్రా! చిరుతను చంపుతారట? **పాత గొడ్డలికి పదునెక్కువట**," అని నవ్వుకుని తన దారిని తాను పోయాడట. అలా కొంత దూరం వెళ్ళేసరికి ఒక **ఉప్పు బస్తాల** బండి ఎదురైందట. చిరుతను చంపి చెల్లెల్ని విడిపిస్తామని అన్నదమ్ములు చెప్పగా, బండి అతను "అంతపాటి వీరులైతే నేను **రాత్రి భోజనం చేసి వచ్చేసరికి** ఈ బండెడు ఉప్పును మీరు **ఒక్క గుక్కలో** తినేస్తే ఒప్పుకుంటాను," అని చెప్పి వెళ్ళాడు. అతను తిరిగి వచ్చేసరికి వీరు ఉప్పును కనీసం నోట్లో కూడా పెట్టుకోలేకపోయారు. "**చేతగాని దద్దమ్మలు, గాలికి తేలిపోయారట**," అంటూ తన దారిని పోయాడట బండివాడు. ఇంకాస్తా దూరం వెళ్ళేసరికి ఒక **పుల్లల కట్టల** బండి కనిపించిదట. "ఓరయ్యల్లారా, ఇటు వెళ్తే మిమ్మల్ని చిరుత నంచుకుంతాది," అన్నాడు బండివాడు. అప్పుడు వీరు "ఓహో! ఆ చిరుతను వెతుక్కుంటూ మేము వెళ్తున్నాం," అన్నారు. "అయితే నేను **మూడు వీధులు తిరిగి వచ్చేసరికి** ఈ బండెడు పుల్లల కట్టలను మీరు **ఒక్క చేత్తో విరిచియ్యాల**," అని వెళ్ళాడు. వాడు తిరిగి వచ్చేసరికి ఒక్క కట్ట కూడా విరచలేకపోయారు. "ఓరె! **ఉడతలు కొండలను ఎగబాకలేవు**," అంటూ వెళ్ళిపోయాడు. ### 🐅 చిరుత పందెం అలా వెళ్తుంటే దారిలో ఒక **నీటి బురద మడుగు (ఊబి)** ఉన్నదట. ఆ ఊబిలో ఒక **పంటల బండి** దిగబడిపోయిందట. ఎవరెంత ప్రయత్నం చేసినా ఒడ్డుకు లాగలేకపోయారు. వీళ్ళు ఆ అందరినీ పక్కకెళ్లమని అరకెత్తినారట. అంతే! బండి ఇంకాస్తా దిగబడిపోయింది. "కొండ చిలువకు మందేస్తే, ఉన్న తోక ఊడిపోయిందట," అని నవ్వుకుని, సిగ్గుపడిపోయి, చిరుత **ఒండ (గుహ)** వైపుగా వెళ్ళిపోయారు. అక్కడ గుహ ముందు ఒక పెద్ద **బండరాయి**. ఆ రాయిమీద **పప్పులనూ, పొట్టునూ** ఎండబెట్టిందట చిరుత. వీరిని చూసి "మీరు మా బావల్లా ఉన్నారు, ఎందుకొచ్చారు?" అని అడిగితే "నిన్ను చంపి మా చెల్లిని తీసుకు వెళ్ళడానికి" అన్నారు వారు. "అలాగే చంపుదురు గాని, నేను ఏటికెళ్ళి **స్నానం పోసుకొని వచ్చేలోగా** ఈ పప్పును మళ్లీ పప్పుగా, పొట్టును మళ్లీ పొట్టుగా **వేరుచేసియ్యాల**," లేకపోతే మిమ్మల్ని మింగేస్తానని బెదిరించి, పప్పునూ, పొట్టునూ కలిపేసి వెళ్ళిపోయింది. తిరిగొచ్చేసరికి వారు **ఒక్క పిడికెడు గింజలు** కూడా విడదీయలేకపోయారు. పందెం ప్రకారం ఒక **నల్లతాటితో** వారిని కట్టివేసి "ఈ రోజు అమావాస్య, నేను మాంసం తినను. రేపు తింటానని చెప్పి" ఏటికి వెళ్ళిపోయింది. ### ✨ చిట్టి సూర్యుడి జననం శాంతమ్మ ఇంటి ముందు ఉన్న సంపెంగ మొక్కలు వాడిపోయాయి. "ఓరి దేవుడో, నా కొడుకులు ఏ ఆపదలో ఇరుక్కున్నారో" అంటూ దొర్లి దొర్లి ఏడుస్తుండట. ఆ దారిన **పార్వతీ పరమేశ్వరులు** వెళ్ళిపోతూ మారువేషాల్లో అక్కడికి వచ్చి, "నీ కొడుకులూ, కూతురూ క్షేమంగానే ఉన్నారు," అని చెప్పి, ఒక **పసుపు కొమ్ము** ఇచ్చి "దీన్ని పాలతో తింటే నీకు **సూర్య కాంతి లాంటి** కొడుకు పుడతాడు. వాడు అందరిని విడిపించుకొస్తాడు" అని చెప్పి అదృశ్యం అయిపోయారు. ఈ కాలపోలికి తొమ్మిది నెలలు, ఆ కాలపోలికి తొమ్మిది ఘడియలు అనకుండా ఒక కొడుకు పుట్టాడు. అతనికి **చిట్టి సూర్యుడు** అని పేరు పెట్టింది. పుట్టిపుట్టగానే **కుండ నిండా పాలు** తాగేశాడట. "అమ్మా, నేనొక్కడ్నేనా నాతోడ ఇంకెవరైనా ఉన్నారా?" అని అడిగితే జరిగినదంతా చెప్పింది శాంతమ్మ. ఒక పెద్ద **నల్లటి లోహపు కత్తి** పట్టుకొని బయలుదేరాడు. ### 🌟 చిట్టి సూర్యుడి విజయాలు చిట్టి సూర్యుడికీ రాగిపాత్రల బండీ, ఉప్పు బండీ, పుల్లల కట్టల బండీ కనబడ్డాయట. ఆ బండి నాయుళ్లు తిరిగి వచ్చేసరికి అవన్నీ **ఒక్క దెబ్బతో ముక్కలు, ఒక్క గుక్కతో నమిలి, ఒక్క చేత్తో విరిచి** పందెం నెగ్గాడట. తోవలో ఊబి దగ్గర ఆగి అక్కడున్న జనాన్ని చిరుత జాడ గురించి అడిగితే "దాని ఊసు నీకెందుకు? భూమికి బుక్కడు లేవు," అన్నారు. అప్పుడు చిట్టి సూర్యుడు "నేను మా అక్కను, మా అన్నల్ని చిరుతనుంచి విడిపించడానికి వెళ్తున్నాను," అన్నాడు. "నువ్వుగాని ఈ బండిని **ఒక్క తోపుతో** ఎగ్గొట్టిస్తే, అంతపనోడివేనని ఒప్పుకుంటాం," అన్నారు వారు. ఒక **పదునైన ఇనుప కడ్డీ** తీసుకొని, బండి చక్రం మధ్యన దిగ్గొట్టి, ఒక్క దెబ్బ కొట్టాడట. అంతే, ఆ బాధకు ఒక్కసారి ఎద్దులు ముందుకురికినాయి. బండి ఎగబడిపోయింది. "వీరాధి వీరుడు, శూరాధి శూరుడని పొగిడి, **చిన్న రాయికే వేడి ఎక్కువ**" అంటూ "చిరుతను జయించి విజయుడవై తిరిగిరా" అని దీవించి పంపారు. దారిలో ఒక **ఏరు**. ఆ ఏటింట **చిన్న కందిరీగలు** కొట్టుకుపోతున్నాయి. ఆ కందిరీగలను ఒడ్డుకు తీసి కాపాడాడు చిట్టి సూర్యుడు. అప్పుడా కందిరీగలు "ఎప్పుడైనా మా అవసరమొస్తే అప్పుడు మమ్మల్ని తలుచుకో, మేము వచ్చి సాయం చేస్తాము," అని చెప్పాయి. చిట్టి సూర్యుడు చిరుత గుహ చేరుకొని చిరుతతో "మా అన్నల్ని, అక్కను ఎక్కడ దాచావో చెప్పు? మర్యాదగా వాళ్ళని అప్పగించావా సరే, లేకపోతే నిన్ను చంపేస్తాను," అని కత్తి ఎక్కుపెట్టాడు. "సర్లే గాని, నేను ఏటికెళ్ళి స్నానం పోసుకొని వచ్చీసరికి ఈ పప్పులూ, పొట్టులూ వేరుచేసీయాల. అలా చేస్తే నన్ను చంపి మీవాళ్ళని తీసుకుపోదువు గాని, లేకపోతే నిన్ను మింగేస్తాను," అంది. "పందెం అంటే పందెం!" అని ఏటికి వెళ్ళిపోయింది. అప్పుడు కందిరీగలు గుర్తుకొచ్చాయి. వెంటనే తలచుకోగా **ప్రతి గింజకు ఒక్కొక్క కందిరీగ** వచ్చి అన్నింటినీ వేరుచేశాయి. కొంతసేపటికి చిరుత వచ్చి చూసి, పందెంలో ఓడిపోయినట్లు ఒప్పుకొని లొంగిపోయింది. అన్నలనీ, అక్కను విడిపించి చిరుతతో "**ఇకనైనా బుద్ధిగా బతుకు**," అని చెప్పి ఇంటికి తీసుకుపోయి అందరూ హాయిగా ఉన్నారట.

చిట్టి సూర్యుడి సాహసం అనగనగా **కమలపురం** అనే గ్రామంలో **శాంతమ్మ** అనే నిరుపేద తల్లి ఉండేదట. ఆమెకు ఎక్కడలేని బలం, ధైర్యం గల **ఏడుగురు కొడుకులు, మరియు కోమలత్వం కలిగిన ఒక కూతురు కమల** ఉండేవారు. ఒక రోజు శాంతమ్మకు ఒంట్లో బాగోపోతే, కమలను **పసుపు కొమ్ములు** కోసుకురమ్మని కొండ అంచుకు పంపిందట. ఆ కొండ కోనల్లో నివసించే **నల్ల చిరుత** (కథలో ఎలుగుబంటి పాత్రకు సమానం) ఆమెను ఎత్తుకు పోయిందట. ఆ విషయం తెలిసి శాంతమ్మ తన కొడుకులకు చెబితే, వారు **ఏడు సంపెంగ మొక్కలు** నాటి, "ఇవిగాని వాడిపోతే మాకు ఆపద వచ్చినట్లు. ఈ మొక్కలు పచ్చగా ఉంటే, చెల్లిని క్షేమంగా తీసుకువస్తామని" ఒట్టు పెట్టుకుని, నల్ల చిరుత జాడ కనుగొనేందుకు బయలుదేరారు. ### 🥇 వీరుల పందెం దారిలో ఒక **రాగిపాత్రల** బండి కనిపించింది. బండి అతను "మీరెక్కడికి వెలుతున్నారు" అని అడిగితే "మేము నల్ల చిరుతను చంపడానికి వెలుతున్నాం" అన్నారు. "మీరు అంతటి వీరులైతే, నేను **వెండి పళ్ళెం** తయారు చేసి వచ్చేలోగా ఈ బండెడు రాగిపాత్రలను మీరు **ఒక్క దెబ్బతో ముక్కలు** చేయాలి" అని చెప్పి బండి అతను వెళ్ళాడు. అతను తిరిగి వచ్చేసరికి వారు ఒక్క పాత్రను కూడా వంచలేకపోయారు. "ఓరెళ్ళర్రా! చిరుతను చంపుతారట? **పాత గొడ్డలికి పదునెక్కువట**," అని నవ్వుకుని తన దారిని తాను పోయాడట. అలా కొంత దూరం వెళ్ళేసరికి ఒక **ఉప్పు బస్తాల** బండి ఎదురైందట. చిరుతను చంపి చెల్లెల్ని విడిపిస్తామని అన్నదమ్ములు చెప్పగా, బండి అతను "అంతపాటి వీరులైతే నేను **రాత్రి భోజనం చేసి వచ్చేసరికి** ఈ బండెడు ఉప్పును మీరు **ఒక్క గుక్కలో** తినేస్తే ఒప్పుకుంటాను," అని చెప్పి వెళ్ళాడు. అతను తిరిగి వచ్చేసరికి వీరు ఉప్పును కనీసం నోట్లో కూడా పెట్టుకోలేకపోయారు. "**చేతగాని దద్దమ్మలు, గాలికి తేలిపోయారట**," అంటూ తన దారిని పోయాడట బండివాడు. ఇంకాస్తా దూరం వెళ్ళేసరికి ఒక **పుల్లల కట్టల** బండి కనిపించిదట. "ఓరయ్యల్లారా, ఇటు వెళ్తే మిమ్మల్ని చిరుత నంచుకుంతాది," అన్నాడు బండివాడు. అప్పుడు వీరు "ఓహో! ఆ చిరుతను వెతుక్కుంటూ మేము వెళ్తున్నాం," అన్నారు. "అయితే నేను **మూడు వీధులు తిరిగి వచ్చేసరికి** ఈ బండెడు పుల్లల కట్టలను మీరు **ఒక్క చేత్తో విరిచియ్యాల**," అని వెళ్ళాడు. వాడు తిరిగి వచ్చేసరికి ఒక్క కట్ట కూడా విరచలేకపోయారు. "ఓరె! **ఉడతలు కొండలను ఎగబాకలేవు**," అంటూ వెళ్ళిపోయాడు. ### 🐅 చిరుత పందెం అలా వెళ్తుంటే దారిలో ఒక **నీటి బురద మడుగు (ఊబి)** ఉన్నదట. ఆ ఊబిలో ఒక **పంటల బండి** దిగబడిపోయిందట. ఎవరెంత ప్రయత్నం చేసినా ఒడ్డుకు లాగలేకపోయారు. వీళ్ళు ఆ అందరినీ పక్కకెళ్లమని అరకెత్తినారట. అంతే! బండి ఇంకాస్తా దిగబడిపోయింది. "కొండ చిలువకు మందేస్తే, ఉన్న తోక ఊడిపోయిందట," అని నవ్వుకుని, సిగ్గుపడిపోయి, చిరుత **ఒండ (గుహ)** వైపుగా వెళ్ళిపోయారు. అక్కడ గుహ ముందు ఒక పెద్ద **బండరాయి**. ఆ రాయిమీద **పప్పులనూ, పొట్టునూ** ఎండబెట్టిందట చిరుత. వీరిని చూసి "మీరు మా బావల్లా ఉన్నారు, ఎందుకొచ్చారు?" అని అడిగితే "నిన్ను చంపి మా చెల్లిని తీసుకు వెళ్ళడానికి" అన్నారు వారు. "అలాగే చంపుదురు గాని, నేను ఏటికెళ్ళి **స్నానం పోసుకొని వచ్చేలోగా** ఈ పప్పును మళ్లీ పప్పుగా, పొట్టును మళ్లీ పొట్టుగా **వేరుచేసియ్యాల**," లేకపోతే మిమ్మల్ని మింగేస్తానని బెదిరించి, పప్పునూ, పొట్టునూ కలిపేసి వెళ్ళిపోయింది. తిరిగొచ్చేసరికి వారు **ఒక్క పిడికెడు గింజలు** కూడా విడదీయలేకపోయారు. పందెం ప్రకారం ఒక **నల్లతాటితో** వారిని కట్టివేసి "ఈ రోజు అమావాస్య, నేను మాంసం తినను. రేపు తింటానని చెప్పి" ఏటికి వెళ్ళిపోయింది. ### ✨ చిట్టి సూర్యుడి జననం శాంతమ్మ ఇంటి ముందు ఉన్న సంపెంగ మొక్కలు వాడిపోయాయి. "ఓరి దేవుడో, నా కొడుకులు ఏ ఆపదలో ఇరుక్కున్నారో" అంటూ దొర్లి దొర్లి ఏడుస్తుండట. ఆ దారిన **పార్వతీ పరమేశ్వరులు** వెళ్ళిపోతూ మారువేషాల్లో అక్కడికి వచ్చి, "నీ కొడుకులూ, కూతురూ క్షేమంగానే ఉన్నారు," అని చెప్పి, ఒక **పసుపు కొమ్ము** ఇచ్చి "దీన్ని పాలతో తింటే నీకు **సూర్య కాంతి లాంటి** కొడుకు పుడతాడు. వాడు అందరిని విడిపించుకొస్తాడు" అని చెప్పి అదృశ్యం అయిపోయారు. ఈ కాలపోలికి తొమ్మిది నెలలు, ఆ కాలపోలికి తొమ్మిది ఘడియలు అనకుండా ఒక కొడుకు పుట్టాడు. అతనికి **చిట్టి సూర్యుడు** అని పేరు పెట్టింది. పుట్టిపుట్టగానే **కుండ నిండా పాలు** తాగేశాడట. "అమ్మా, నేనొక్కడ్నేనా నాతోడ ఇంకెవరైనా ఉన్నారా?" అని అడిగితే జరిగినదంతా చెప్పింది శాంతమ్మ. ఒక పెద్ద **నల్లటి లోహపు కత్తి** పట్టుకొని బయలుదేరాడు. ### 🌟 చిట్టి సూర్యుడి విజయాలు చిట్టి సూర్యుడికీ రాగిపాత్రల బండీ, ఉప్పు బండీ, పుల్లల కట్టల బండీ కనబడ్డాయట. ఆ బండి నాయుళ్లు తిరిగి వచ్చేసరికి అవన్నీ **ఒక్క దెబ్బతో ముక్కలు, ఒక్క గుక్కతో నమిలి, ఒక్క చేత్తో విరిచి** పందెం నెగ్గాడట. తోవలో ఊబి దగ్గర ఆగి అక్కడున్న జనాన్ని చిరుత జాడ గురించి అడిగితే "దాని ఊసు నీకెందుకు? భూమికి బుక్కడు లేవు," అన్నారు. అప్పుడు చిట్టి సూర్యుడు "నేను మా అక్కను, మా అన్నల్ని చిరుతనుంచి విడిపించడానికి వెళ్తున్నాను," అన్నాడు. "నువ్వుగాని ఈ బండిని **ఒక్క తోపుతో** ఎగ్గొట్టిస్తే, అంతపనోడివేనని ఒప్పుకుంటాం," అన్నారు వారు. ఒక **పదునైన ఇనుప కడ్డీ** తీసుకొని, బండి చక్రం మధ్యన దిగ్గొట్టి, ఒక్క దెబ్బ కొట్టాడట. అంతే, ఆ బాధకు ఒక్కసారి ఎద్దులు ముందుకురికినాయి. బండి ఎగబడిపోయింది. "వీరాధి వీరుడు, శూరాధి శూరుడని పొగిడి, **చిన్న రాయికే వేడి ఎక్కువ**" అంటూ "చిరుతను జయించి విజయుడవై తిరిగిరా" అని దీవించి పంపారు. దారిలో ఒక **ఏరు**. ఆ ఏటింట **చిన్న కందిరీగలు** కొట్టుకుపోతున్నాయి. ఆ కందిరీగలను ఒడ్డుకు తీసి కాపాడాడు చిట్టి సూర్యుడు. అప్పుడా కందిరీగలు "ఎప్పుడైనా మా అవసరమొస్తే అప్పుడు మమ్మల్ని తలుచుకో, మేము వచ్చి సాయం చేస్తాము," అని చెప్పాయి. చిట్టి సూర్యుడు చిరుత గుహ చేరుకొని చిరుతతో "మా అన్నల్ని, అక్కను ఎక్కడ దాచావో చెప్పు? మర్యాదగా వాళ్ళని అప్పగించావా సరే, లేకపోతే నిన్ను చంపేస్తాను," అని కత్తి ఎక్కుపెట్టాడు. "సర్లే గాని, నేను ఏటికెళ్ళి స్నానం పోసుకొని వచ్చీసరికి ఈ పప్పులూ, పొట్టులూ వేరుచేసీయాల. అలా చేస్తే నన్ను చంపి మీవాళ్ళని తీసుకుపోదువు గాని, లేకపోతే నిన్ను మింగేస్తాను," అంది. "పందెం అంటే పందెం!" అని ఏటికి వెళ్ళిపోయింది. అప్పుడు కందిరీగలు గుర్తుకొచ్చాయి. వెంటనే తలచుకోగా **ప్రతి గింజకు ఒక్కొక్క కందిరీగ** వచ్చి అన్నింటినీ వేరుచేశాయి. కొంతసేపటికి చిరుత వచ్చి చూసి, పందెంలో ఓడిపోయినట్లు ఒప్పుకొని లొంగిపోయింది. అన్నలనీ, అక్కను విడిపించి చిరుతతో "**ఇకనైనా బుద్ధిగా బతుకు**," అని చెప్పి ఇంటికి తీసుకుపోయి అందరూ హాయిగా ఉన్నారట.

దెయ్యాలతో పోరాటం మాధవ్ అనే కవి చాలా పేదవాడు. ఎంత కష్టపడినా (కవితలు రాసినా, పాటలు పాడినా) పూట గడవడమే కష్టంగా ఉండేది. ఏ రోజు సంపాదన ఆ రోజుకు బొటాబొటిగా సరిపోతూ ఉండేది. ఒక్కొక్క రోజు కనీసం చిరుతిండి కొనడానికి కూడా డబ్బులు చాలేవి కావు. అలాంటి రోజుల్లో అతడి భార్య అంజలి, "పుట్టింట ఎంతో గారాబంగా, ఎలాంటి కొరతా లేకుండా పెరిగిన నేను, ఈ చేతగాని దద్దమ్మను కట్టుకోవడంవల్ల తిండికీ, బట్టకూ కూడా కరువై పోయింది కదా," అని వాపోయేది. ఒకనాటి సాయంకాలం మాధవ్ ఒక్క కవిత కూడా అమ్ముడుపోక, వట్టి చేతులతో ఇంటికి తిరిగివచ్చాడు. భార్య నోట చీవాట్లు తింటూ పడుకున్నాడు. అయితే ఎంత సేపటికీ నిద్ర పట్టలేదు. తెల్లవారాక ఏం చేయడమా అని తీవ్రంగా ఆలోచించాడు. వేకువ జామునే లేచి, స్నానం చేసి, తాను రాసిన పుస్తకాలు, పాత రాతప్రతులు, కలం, దండెం (కంఠ స్వరాన్ని పెంచే చిన్న లోహపు పరికరం) ఉన్న తన పెట్టెను తీసుకుని ఇంటి నుంచి వెలుపలికి వచ్చాడు. భార్యను కేక వేసి పిలిచి, "కావలసినంత డబ్బు సంపాదించిన తర్వాతే తిరిగి వస్తాను," అని చెప్పి చకచకా వెళ్ళిపోయాడు. మాధవ్ పట్నం కేసి వేగంగా నడవసాగాడు. బాగా అలిసిపోయినప్పుడు కొండల కింద నీడలో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ; అలా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నప్పుడు, అటువైపు వచ్చే బాటసారులెవరైనా కొత్త కవితలు రాయమని అడిగితే బావుణ్ణుకదా అన్న ఆశతో ఎదురు చూస్తూ పయనం సాగించాడు. అయితే, ఏ ఒక్కరూ రాలేదు. చీకటి పడుతూండగా బాగా అలిసిపోయి ఒక ఎత్తయిన రావి చెట్టు కింద పడుకుని అలాగే నిద్రపోయాడు. ఆ చెట్టు మీద ఒక దయ్యం ఉంటున్నది. మాధవ్ గురక విని, మంచి ఆహారం దొరికిందన్న ఉత్సాహంతో ఒక్క ఉరుకున కిందికి దూకింది. వాణ్ణి చంపడానికి ముందు హడలగొట్టాలని నిర్ణయించి, వాడి భుజాలు పట్టుకుని ఊపింది. మాధవ్ మెల్లగా కళ్ళు తెరిచాడు. దయ్యం తన ముఖం భయంకరంగా కనిపించేలా నానా వంకర్లు తిప్పుతూ, "నిన్ను నేను మింగేస్తాను, మానవా!" అన్నది రెండు చేతులతో గొంతును పట్టుకోబోతూ. బాగా అలిసిపోయి నిద్రమత్తులో ఉన్న మాధవ్ తను ఎలా చచ్చినా ఫరవాలేదనుకున్నాడు. దయ్యం మింగినా మింగనీ అనుకుంటూ హఠాత్తుగా భార్య జ్ఞాపకం రావడంతో, "పాపం అంజలి నేను లేకపోతే ఎలా బతుకుతుంది? కనీసం ఆమె కోసమైనా జీవించి తీరాలి," అనుకుని, "ఏమిటీ చిలిపి చేష్ట?" అంటూ, "వెళ్ళిపో!" అన్నట్టు చేయి ఊపాడు. అయితే దయ్యం అక్కడి నుంచి కదలలేదు. "నేను కిందటిసారి పట్టుకున్న భయంకరమైన దెయ్యాన్ని చూడాలనుకుంటున్నావా?" అంటూ మాధవ్, తలకింద పెట్టుకున్న పెట్టెను తెరిచి, అందులోంచి చిన్న చేతి అద్దాన్ని వెలికి తీసి, "దీనిలోకి చూడు," అంటూ దాని ముందు ఉంచి, "ఇలాంటివి నా పెట్టెలో ఇంకా కొన్ని ఉన్నాయి," అన్నాడు. అద్దంలో తన మొహం చూసి, దయ్యం హడలి పోయి కీచుమంటూ అరిచింది. "అయ్యో, ఆ భయంకరమైన దయ్యంతో కలిపి, నన్ను కూడా పెట్టెలో బంధించకు!" అంటూ మాధవ్ చేతులు పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తూ బతిమలాడసాగింది. "అలా అయితే, నువ్వు తెల్లవారే సరికి నాకు బంగారు కాసులు తెచ్చి ఇవ్వాలి! సరేనా?" అని గద్దించాడు మాధవ్ దృఢమైన కంఠ స్వరంతో. మరు క్షణమే దయ్యం మాయమై పోయింది. మాధవ్ అద్దాన్ని పెట్టెలో పెట్టి, కోడికూత వినిపించేంతవరకు కాచుక్కూర్చోవాలని నిర్ణయించాడు. అయితే, మరికొంత సేపటికల్లా దయ్యం తిరిగి రావడం చూసి అతడు ఆశ్చర్యపోయాడు. దయ్యం ఒక చిన్న మూటను తెచ్చి మాధవ్ ముందు పడవేసింది. అందులో తళతళ మెరిసే బంగారు కాసులు కనిపించాయి. "సరే, ఇప్పటికి నిన్ను వదిలి పెడుతున్నాను. పట్నం వెళ్ళి సాయంకాలానికి తిరిగివస్తాను," అంటూ మాధవ్ అక్కడి నుంచి బయలుదేరి పట్నం కేసి నడవసాగాడు. తన వద్ద ఉన్న కొన్ని కాసులను అమ్మి డబ్బుగా మార్చుకోవాలనుకున్నాడు. వడ్డీ వ్యాపారి దగ్గరికి వెళ్ళి, తన వద్ద ఉన్న బంగారు కాసులను కొన్నిటిని తాకట్టు పెట్టుకుని, కొంత మొత్తం తీసుకుని, భోజనం చేసి, పట్నంలో ఖాళీగా ఉన్న ఇంటి అరుగు మీద నడుం వాల్చాడు. చాలా సేపు ఆదమరచి నిద్రపోయాడు. పొద్దువాలుతూండగా లేచి, ఉత్సాహంగా దయ్యం ఉన్న చెట్టు కేసి నడిచి, చీకటి పడుతూండగా అక్కడికి చేరుకున్నాడు. తన పెట్టెను తలకడగా పెట్టుకుని నిన్నలాగే పడుకున్నాడేగాని, ఏ క్షణంలోనైనా దయ్యం రావచ్చు గనక నిద్రపోకుండా కాచుకున్నాడు. అప్పటికే చెట్టు మీది దయ్యం, దాపుల మరొక చెట్టు మీద ఉన్న దయ్యం స్నేహితుడితో రాత్రి జరిగినదంతా చెప్పింది. రెండు దెయ్యాలు కలిసి, మాధవ్కు ఇచ్చిన బంగారాన్ని తిరిగి రాబట్టుకోవాలనీ, తమలాంటి భయంకర దెయ్యాలను దాచి పెట్టిన పెట్టెను దొంగిలించాలనీ పథకం వేశాయి. అర్ధరాత్రి సమయంలో రెండు దెయ్యాలూ చెట్టు దిగి వచ్చి, మాధవ్ నిద్రపోతున్నాడా, లేడా అని మెల్లగా పరీక్షించి చూశాయి. అతడికి తెలియకుండా అతడి తలకింది పెట్టెను ఎత్తుకెళ్ళడానికి వీలవుతుందా అని పరిశీలించి చూడసాగాయి. మాధవ్ మేలుకునే ఉన్నప్పటికీ, నిద్రపోతున్నట్టు నటించసాగాడు. ఆ దెయ్యాలు రెండూ కలిసి, అతడి తలకింది సంచీని మెల్లగా లాగాయి. కొంత లాగేంతవరకు, కదలకుండా ఉన్న మాధవ్, మరుక్షణమే బంతిలా ఎగిరి లేచి, పెట్టె తెరిచి అందులోని దండెన్నీ, అద్దాన్నీ వెలుపలికి తీశాడు. ఒక చేతిలో దండెన్నీ, రెండవ చేతిలో అద్దాన్నీ పట్టుకున్నాడు. దండెన్ని రెండు దెయ్యాల కేసీ గురిచేసి, నోటితో కంఠ స్వరాన్ని పెంచి వింత శబ్దాన్ని పుట్టించ సాగాడు. అదే సమయంలో అద్దాన్ని కూడా వాటికేసి చూపాడు. దెయ్యాలు శబ్దానికి భయపడ్డాయో, అద్దానికి ఎక్కువ భయపడ్డాయో తెలియదుగాని, రెండూ వేగంగా కదలడం చూడడంతో దెయ్యాలు రెండూ హడలిపోయి, చెట్టెక్కడానికి ప్రయత్నించసాగాయి. దాన్ని గమనించిన మాధవ్, "కదలకండి. ఇప్పుడు మీ ఇద్దరిలో ఎవరో ఒకరు వెళ్ళి, మరెక్కువ బంగారు నాణాలు నాకు తెచ్చి ఇవ్వాలి. తెల్లవారే సరికి రాక పోయారో, రెండో దెయ్యం ఆ పెట్టెలోని భయానక ప్రాణులతో కలిసిపోక తప్పదు!" అని హెచ్చరించాడు. ఇప్పుడు పరిగెత్తడం రెండవ దయ్యం వంతయింది. మాధవ్ లోలోపల నవ్వుకున్నాడు. అయితే, చేతుల్లోని దండెన్నీ, అద్దాన్నీ కదిలిస్తూనే ఉన్నాడు. మొదటి దయ్యం దీనంగా నిలబడుకుని, తన మిత్రుడు ఎప్పుడు వస్తాడా, చెట్టు మీదికి ఎప్పుడు వెళ్ళిపోదామా అని భయం భయంగా ఎదురుచూడ సాగింది. రెండవ దయ్యం తెల్లవారు జామున వచ్చి, తనతో తెచ్చిన పెద్ద బంగారు నాణాల సంచీని మాధవ్కు ఇచ్చింది. అతడు దానిని వెంటనే తన సంచీలో పెట్టుకుని, చేతిలోని దండెన్ని అదే వేగంతో కదిలిస్తూ, "ఇప్పుడిప్పుడే తెల్లవారుతున్నది. నేను పట్నం వెళ్ళి సాయంకాలం తిరిగి వస్తాను. మీరిద్దరూ బుద్ధిగా నడుచుకున్నట్టయితే, ఆ సంచీలోని ప్రాణులను వదిలి పెడతాను," అన్నాడు. ఆ తర్వాత దండెన్ని, అద్దాన్ని సంచీలో పెట్టుకుని బయలుదేరి తిన్నగా తన ఇల్లు చేరాడు. భార్య అంజలికి తన రెండు రోజుల అనుభవాలను వివరించాడు. అంతా విని, అమితాశ్చర్యం చెందిన అతడి భార్య, "నువ్వు ప్రపంచంలోకెల్లా చాలా ధైర్యవంతుడివి, తెలివైనవాడివి!" అని మెచ్చుకున్నది. "నీ నోటి నుంచి ఇలాంటి మాటలు వినాలనే నేను చాలా కాలంగా ఎదురు చూస్తున్నాను," అన్నాడు అప్పటికే పేదరికం నుంచి బయటపడిన మాధవ్ ఎంతో సంతోషంగా.

నిజమైన సంపద అత్యాశకు పోయి ఉన్న అవకాశాన్ని పోగొట్టుకున్న గౌరమ్మ కథ మరియు రంగయ్య యొక్క నిస్వార్థ గుణం చాలా చక్కని సందేశాన్ని ఇస్తున్నాయి. ఈ కథా సారాంశాన్ని (Core Theme) తీసుకుని, సరికొత్త పాత్రలు మరియు నేపథ్యంతో రూపొందించిన కథ ఇక్కడ ఉంది: రత్నగిరి రైతులు: మణివర్మ మరియు సోము రత్నగిరి అనే గ్రామంలో మణివర్మ, సోము అనే ఇద్దరు స్నేహితులు ఉండేవారు. వారిద్దరూ అడవిలో దొరికే తేనెను సేకరించి సంతలో అమ్ముకుని జీవించేవారు. ఆదాయం తక్కువగా ఉండటంతో మణివర్మ భార్య కమల ఎప్పుడూ అసంతృప్తిగా ఉండేది. సోము భార్య శాంత మాత్రం ఉన్నదానితో తృప్తి పడేది. ఒకరోజు ఆ ఊరికి దేశాంతర వ్యాపారి ఒకరు వస్తున్నారని తెలిసి, సోము అతని దగ్గర ఏదైనా పని సంపాదించాలని బయల్దేరాడు. మణివర్మ మాత్రం "అంత దూరం ఎందుకు? రేపు చూద్దాం" అని ఇంట్లోనే ఉండిపోయాడు. సోము తిరిగి వస్తుండగా దారిలో ఒక వృద్ధ సాధువు ఆకలితో అలమటిస్తూ కనిపించాడు. సోము తన దగ్గరున్న ఆహారాన్ని ఆయనకు ఇచ్చాడు. ఆ సాధువు సంతోషించి, "నాయనా! నీ నిస్వార్థానికి మెచ్చాను. నీకు ఒక వరం ఇస్తున్నాను. రేపు నువ్వు చేసే మొదటి పని నీకు విజయాన్ని ఇస్తుంది" అని దీవించి పంపాడు. సోము ఇంటికి వచ్చి జరిగినదంతా చెప్పాడు. ఆ మరుసటి రోజు సోము వ్యాపారిని కలిసి, తన నిజాయితీతో అతని నమ్మకాన్ని గెలుచుకుని, ఒక పెద్ద గోదాముకు మేనేజర్గా ఉద్యోగం సంపాదించాడు. కమల అత్యాశ ఈ విషయం తెలిసిన కమల, తన భర్తను బలవంతంగా అదే అడవికి పంపి, ఆ సాధువును వెతకమంది. మణివర్మకు ఆ సాధువు కనిపించాడు. మణివర్మ పట్టుబట్టడంతో సాధువు అతనికి కూడా ఒక వరం ఇచ్చాడు: "నువ్వు మనసులో ఏది కోరుకుంటే అది ఒక్కసారి మాత్రమే జరుగుతుంది. ఆలోచించి కోరుకో" అన్నాడు. మణివర్మ ఇంటికి వచ్చి కమలకు ఈ విషయం చెప్పాడు. కమల ఆనందంతో గంతులు వేసింది. "మనం వెంటనే కోటీశ్వరులమైపోవాలి, మన ఇల్లు రాజభవనం కావాలి" అని కోరుకోవాలని ప్లాన్ చేసింది. కానీ ఆమెకు ఒక అనుమానం వచ్చింది—"ఈ వరం నిజంగా పనిచేస్తుందా లేదా?" అని. ఆ అనుమానంతో ఆమె వెంటనే, "ముందుగా నా చేతిలో ఒక బంగారు నాణెం ప్రత్యక్షమవ్వాలి!" అని మనసులో అనుకుంది. మరుక్షణమే ఆమె చేతిలో ఒక బంగారు నాణెం వచ్చింది. ఆమె సంతోషించింది కానీ, వెంటనే భయం వేసింది. సాధువు చెప్పినట్లు ఆ 'ఒక్కసారి' అవకాశం అయిపోయింది. ఆ తర్వాత ఆమె ఎన్ని కోట్లు కోరుకున్నా, ఎన్ని భవంతులు కావాలనుకున్నా ఏమీ జరగలేదు. స్నేహ హస్తం అత్యాశతో ఉన్న ఒక్క అవకాశాన్ని చిన్న నాణెం కోసం వృథా చేసుకున్నందుకు మణివర్మ దంపతులు విచారించారు. అప్పుడు ఉద్యోగం సంపాదించిన సోము వారి దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు: "మిత్రమా! అదృష్టం అనేది వజ్రం లాంటిది, దాన్ని అత్యాశతో ముక్కలు చేసుకోకూడదు. నాకు వచ్చిన ఉద్యోగంలో నీకు కూడా ఒక భాగస్వామ్యాన్ని ఇస్తాను. మనం కలిసి వ్యాపారం చేద్దాం. వరం కంటే కూడా మన శ్రమ, స్నేహం గొప్పవి." మణివర్మ దంపతులు తమ తప్పు తెలుసుకుని, సోముకు కృతజ్ఞతలు తెలిపి, అందరూ కలిసి మెలిసి సుఖంగా జీవించారు. ఈ కథలోని నీతి: "అత్యాశ విచక్షణను హరిస్తుంది. ఉన్న అవకాశాన్ని ఆలోచించి వాడుకోకపోతే పశ్చాత్తాపం తప్పదు. నిజమైన సంపద స్నేహంలో మరియు కష్టపడే తత్వంలో ఉంటుంది."

మంచి చోటు రఘునందన్ తండ్రి వ్యాపారరీత్యా పెద్ద నగరంలో ఉండేవాడు. ఆయన తన స్వగ్రామం విడిచి, కట్టుబట్టలతో నగరానికి వచ్చాడు. అక్కడ చిన్న పనివాడిగా జీవితం ప్రారంభించి, వ్యాపారంలో మెళకువలు నేర్చుకుని, కొన్నేళ్ళలోనే బాగా ధనం సంపాదించాడు. ఆయన రఘునందన్కు బోలెడు డబ్బు కూడబెట్టి ఇవ్వడమే కాక, పోయేటప్పుడు, "నాయనా, రఘునందన్, నేను పోయాక నువ్వు ఈ నగరంలో ఉండవద్దు. ఏదైనా 'మంచి' చోటు చూసుకుని స్థిరపడు. నేను సంపాదించినది, నువ్వూ, నీ పిల్లలూ కష్టపడకుండా తినగలిగినంత ఉంది," అని చెప్పి కన్నుమూశాడు. తండ్రి పోయాక రఘునందన్కు ఎక్కడ స్థిరపడాలన్నది సమస్యగా మారింది. సొంత ఊరిలో వాణ్ణి ఆదరించే వారు చాలామంది ఉన్నారు. అయితే, ఆ ఊరు వాతావరణం ఆట్టే మంచిది కాదు. ఎప్పుడూ వేడి, నీటి సౌకర్యం సరిగా ఉండదు. అంతా బంజరు భూమి. రఘునందన్ ఆస్తిని వజ్రాలు, నగదుగా మార్చుకుని, మంచి చోటు వెతుక్కుంటూ బయలుదేరాడు. పక్షం రోజుల తరువాత వాడికొక చక్కని ప్రదేశం నచ్చింది. అది దట్టమైన అడవులతో, చల్లని కొండకోనల మధ్య ఉన్న ఒక చిన్న పల్లెటూరు! ఎటు చూసినా చందనం, దేవదారు వనాలు. ఆ చల్లని ప్రశాంత వాతావరణం రఘునందన్ను ఎంతగానో ఆకర్షించింది. వాడు ఒక కొండ గుడిసెలో స్థిరపడ్డాడు. రోజూ సాయంత్రం వాడొక కొండపైకి వెళ్ళి, ఆ వాతావరణాన్ని ఆస్వాదించేవాడు. ఆ పల్లెటూళ్ళో ప్రజలందరి ముఖ్యవృత్తి అడవి ఉత్పత్తులు సేకరించడం. వాళ్ళకు ఏమీ కష్టపడకుండా తిని కూర్చునే, ఈ కొత్తగా వచ్చిన రఘునందన్ను చూస్తే అసూయగా ఉండేది. ఒక్కరూ అతనితో మాట్లాడేవారు కాదు. ఒక రోజు ఎండవేళ రఘునందన్, గుడిసె ముందున్న చందనపు చెట్టు కింద చాప వేసుకుని పడుకున్నాడు. ఎవరో పిలిచినట్టయి, మెలుకువ వచ్చింది. చాప దగ్గర ఒక మనిషి నిలబడి ఉన్నాడు. పొడవాటి నల్ల గడ్డమూ, ఒత్తైన జుట్టూ – వాడు మాసిన కాషాయ రంగు వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నాడు. వాడి మెడలో ఎండిన రుద్రాక్ష దండ ఉంది. వాడి కళ్ళు నిప్పుల్లా ఉన్నాయి. వాడు, "కుర్రాడా, కుండ నిండా జలపాతం నీళ్లు తీసుకురా! దప్పికగా ఉంది. ఈ వేడి మాడ్చేస్తోంది," అన్నాడు రఘునందన్తో. రఘునందన్ నీళ్లు తేవటానికి లోపలికి వెళ్ళబోయాడు. "ఆగు, కుర్రాడా! కొండ తేనెలో, అడవి పండ్ల రసం కలిపి పట్టుకురా! నా నోరు పిడచగట్టుకు పోయింది," అన్నాడా మనిషి. రఘునందన్, "అలాగే," అని వెళ్ళబోయాడు. "దాంట్లో కొంచెం కుంకుమ పువ్వు కూడా కలిపి పట్టుకొస్తే, రుచిగా ఉంటుంది," అని కేకపెట్టాడా గడ్డపు మనిషి. రఘునందన్ ఆ మనిషి అడిగినట్లుగానే ఒక గిన్నెలో కొండ తేనె, పండ్ల రసం, కుంకుమ పువ్వు కలిపిన పానీయం పట్టుకొచ్చాడు. ఆపాటికి, ఆ మనిషి, రఘునందన్ చాప మీద దర్జాగా కూర్చుని ఉన్నాడు. వాడు గుటగుట పానీయం తాగేసి, "గిన్నె చాలా విలువైనది, ఎవరైనా కాజేయగలరు, లోపల దాచిరా!" అన్నాడు. రఘునందన్ గిన్నె లోపల పెట్టి వచ్చే సరికి, ఆ మనిషి చాప మీద అడ్డంగా పడుకుని ఉన్నాడు. "మంచి విశ్రాంతి వేళ కదూ, నిద్ర ముంచుకు వస్తోంది. ఒక కునుకు తీసి లేస్తాను," అని క్షణంలో ఆ మనిషి గుర్రు పెట్టసాగాడు. రఘునందన్ ఏమీ అనలేక పోయాడు. వాడు గుడిసె అరుగు మీద కూర్చుని, సాయంత్రం దాకా కాలక్షేపం చేశాడు. చీకటి పడ్డాక ఆ మనిషి లేచి ఆవులిస్తూ, "అప్పుడే చీకటి పడిపోయింది. ఒంటరి జీవితమై పోయింది. గుడిసెలో దీపం వెలిగించే దిక్కు కూడా లేదు," అంటూ తిన్నగా గుడిసెలోకి వెళ్ళి, గూట్లో దీపం వెలిగించాడు. వాడి అతి చనువుకు రఘునందన్కు చిరాకు వేసింది. "బాగా చీకటి పడిపోయింది. ఇక నువ్వు వెళ్ళవచ్చు," అని కోపాన్ని దిగిమింగుతూ అన్నాడు. ఆ మనిషి రఘునందన్ను ఎగాదిగా చూసి, "ఎవడివయ్యా, నువ్వు? నా ఇంటికి వచ్చి నన్నే దబాయిస్తావా? వెళ్ళు, వెళ్ళు. మర్యాద ఇచ్చి పుచ్చుకోవాలి తెల్సిందా?" అంటూ రఘునందన్ను అవతలకు నెట్టి, తలుపు మూసుకున్నాడు. ఆ రాత్రంతా రఘునందన్, తలుపు బాదుతూ అవతలే ఉన్నాడు. ఆ మనిషి, "నా ఇంటి తలుపులు బద్దలవుతే నువ్వే డబ్బు లిచ్చుకోవాలి," అనేసి నిద్రపోయాడు. కొంతసేపటికి తెల్లవారింది. ఊరి వాళ్ళు అడవి ఉత్పత్తుల వేటకు బయలుదేరారు. రఘునందన్ వాళ్ళందరినీ కేకవేసి పిలిచి, "ఈ అన్యాయం చూడండి," అంటూ జరిగిందంతా చెప్పాడు. ఇంతలో ఆ మనిషి తలుపు తీసుకుని వచ్చి, "వాడెవడో పిచ్చివాడిలా ఉన్నాడు. నా కొండ గుడిసెను పట్టుకుని తన ఇల్లంటూ రాత్రంతా ఒకటే రచ్చ!" అన్నాడు. రఘునందన్కు ఆవేశం వచ్చి, "మీరే చెప్పండి. ఈ ఇల్లు నాదా, వాడిదా? మీరంతా రోజూ వస్తూ పోతూ నన్ను చూడటంలేదూ? ఈ దొంగ మనిషికి బుద్ధి చెప్పండి," అన్నాడు కోపంగా. ఊరి వాళ్ళంతా రఘునందన్ను కింద నుంచి పైదాకా తేరిపార చూసి, "ఎవడవిరా నువ్వు? చూస్తే దొంగవిలా ఉన్నావు. ఈ ఇల్లు ఈ యోగీశ్వరుడిదే! మేం రోజూ ఇతన్నే చూస్తున్నాం. మర్యాదగా నీ దారిన నువ్వుపో, లేకపోతే ఎముకలు విరిగేలా తంతాం!" అని రఘునందన్ను దబాయించారు. రఘునందన్ నిర్ఘాంత పోయాడు. ఊరి వారంతా తన మీద అసూయతో, తన ఆస్తి కాజేయాలనే దురుద్దేశంతో ఈ నాటకం ఆడుతున్నారని వాడు గ్రహించాడు. వాడు రెండు సార్లు గట్టిగా తల విదిలించి, వెర్రి చూపులు చూస్తూ, "మీరు నా కళ్ళు తెరిపించారు. ఇన్నాళ్ళూ ఈ ఇల్లు నాదనుకున్నాను. అయితే, నేను తామరపువ్వు పీఠం కింద దాచిన వజ్రాలు కూడా నాది కాదా?" అని అమాయకంగా వాళ్ళను అడిగాడు. వాళ్ళు రఘునందన్ మతి కోల్పోయాడని రూఢి పరుచుకుని, "నీది కాదు. ఆ వజ్రాలు అంతా మాది. అవి ఎక్కడ దాచావో త్వరగా చెప్పు!" అంటూ ఆత్రుతగా వాణ్ణి అడిగారు. రఘునందన్ దూరంగా ఉన్న ఎత్తయిన కొండ అంచును చూపించి, "అక్కడి కమలం ఆకారంలో ఉన్న పీఠం కిందే ఆ పెట్టెడు వజ్రాలు ఉన్నాయి," అన్నాడు. అంతా ఎవరికి వారే కాలిసత్తువ కొద్దీ ఆ వైపుకు పరుగు తీశారు. ఆ వజ్రాలు ఎవరికి వారే తమ సొంతం చేసుకోవాలని ఆత్రం. గడ్డపు మనిషితో సహా అందరూ ఆ వైపుకు పరిగెత్తి పోగానే, రఘునందన్ తేలిగ్గా నిట్టూర్చి, గుడిసె వెనక దేవదారు చెట్టు మొదట్లో పాతిపెట్టిన వజ్రాలు ఉన్న పెట్టెను తీసుకుని, అప్పటికప్పుడు కొండ మార్గం గుండా బయలుదేరి ఆ దుష్టులకు దూరంగా వెళ్ళిపోయాడు. "మంచి చోటు" అని తండ్రి అనటంలో అసలు అర్థం మంచి మనుషులున్న చోటని రఘునందన్ తెలుసుకుని, తమ సొంత ఊరు వెళ్లిపోయి, తనని ఆదరించే వారి మధ్య ఆనందప్రదం అయిన జీవితం గడిపాడు.

వజ్రాల పతకం రహస్యం విజయదుర్గం చిన్న రాజ్యం. దానికి రాజు విజయవర్ధన్. ఆయన ప్రజలను దైవంలా చూస్తాడని చుట్టుపక్కల రాజ్యాలలో పేరుగాంచాడు. అయితే, ఆయన తన మంత్రులు, ఉద్యోగుల పట్ల అతి నమ్మకంతో ఉండేవాడు. అందువల్ల అప్పుడప్పుడు కొన్ని ఇబ్బందులను ఎదుర్కోవలసి వచ్చేది. విజయదుర్గం రాజ్యంలో అరుదైన వజ్రాలు, రత్నాలతో కూడిన ఆభరణాలు, శిల్పకళలు బాగా అభివృద్ధి చెందాయి. ఒక రోజు విజయవర్ధన్ తన పట్టపురాణి శారదతో గుర్రపుబండిలో నగరవిహారానికి బయలుదేరాడు. నగర వీధులలో వెళుతూండగా, శిల్పానంద అనే ప్రఖ్యాత నగల వర్తకుడి అంగడిలో ఉన్న, వజ్రాలు పొదిగిన అద్భుతమైన పతకాలు (Locket) రాణిగారిని ఆకర్షించాయి. రాజభవనానికి తిరిగి రాగానే రాణి, ఆ అంగడిలోని రెండు పతకాలు కావాలని రాజును కోరింది. రాజుగారు తన ప్రధానమంత్రిని పిలిచి, రాణిగారి కోరిక వెల్లడించి, "వెంటనే వాటి ధర చెల్లించి పతకాలను తెప్పించు," అని ఆజ్ఞాపించాడు. "అదెంత పని ప్రభూ! ఘడియలో పూర్తిచేస్తాను," అని చెప్పిన ప్రధానమంత్రి ఆ పనిని ద్రవ్యాధికారికి (Finance Minister) అప్పగించాడు. ద్రవ్యాధికారి ఆ పనిని వస్తువుల సరఫరా అధికారికి (Supply Officer) అప్పగించాడు. వస్తువుల సరఫరా అధికారి, భటులకు అప్పజెప్పారు. భటులు వెళ్ళి శిల్పానందకు విషయం వివరించారు. "మహారాణిగారికి కావాలంటే అంగడినే తరలిస్తాను," అంటూ శిల్పానంద సంతోషంగా ఆ రెండు అత్యంత ఖరీదైన పతకాలను భటులకు అందించాడు. వాటితో పాటు, భటుల భార్యలకు కూడా వెండి పట్టీలు బహుమానంగా ఇచ్చాడు. "మాకిచ్చారు బావుంది. మరి మా పైవాళ్ళ మాటేమిటి?" అన్నారు భటులు. శిల్పానంద చేసేదిలేక వస్తువుల సరఫరా అధికారికి, ద్రవ్యాధికారికి కూడా కొన్ని విలువైన వెండి ఆభరణాలు ఇచ్చిపంపాడు. ఆ రాత్రి శిల్పానందకు నిద్రపట్టలేదు. రాణీగారికి పంపిన వజ్రాల పతకాలు చాలా ఖరీదైనవి. ఎంత కాదన్నా వాటి ధర యాభై వేల బంగారు కాసులు పైమాటే. కొన్ని రోజులు డబ్బు కోసం ఎదురు చూశాడు. ప్రయోజనం లేకపోయింది. ఆ విషయంగా అధికారులను అడగడం బావుండదని, రాజుగారికి సన్నిహితుడైన ద్రవ్యాధికారికి తాను పంపిన పతకాల ధరలు పేర్కొని ఒక నమ్మకమైన సేవకుడి ద్వారా జ్ఞాపక పత్రం పంపాడు. ద్రవ్యాధికారి ఆ పత్రాన్ని వస్తువుల సరఫరా అధికారికి ఇచ్చాడు. వస్తువుల సరఫరా అధికారి భటులను పిలిచి తీవ్రంగా మందలించాడు. మరునాడు తన డబ్బు తనకు వస్తుందని ఆశతో ఎదురు చూసిన శిల్పానందకు ఆశాభంగమే కాకుండా, అవమానం కూడా కలిగింది. వస్తువుల సరఫరా అధికారి గూఢచారులు వచ్చి, శిల్పానంద అంగడిని శోధించారు. పన్నులు సరిగ్గా కట్టడం లేదని, నకిలీ ఆభరణాల తయారీ జరుగుతోందని తప్పుడు నివేదిక ఇచ్చారు. అంతే! శిల్పానందను నిర్బంధించి కారాగారంలో వేశారు. శిల్పానంద భార్యా పిల్లలు తీవ్రమైన దిగ్భ్రాంతికిలోనై విలవిలలాడసాగారు. సరిగ్గా ఆ రోజు సాయంకాలమే, తీర్థయాత్రకు వెళ్ళిన, శిల్పానంద తండ్రి రత్నయ్య ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు. జరిగిన దానిని తెలుసుకుని తన బాల్య స్నేహితుడైన ద్రవ్యాధికారి బావమరిదిని కలుసుకుని సంగతి చెప్పాడు. ఆయన్ను వెంటబెట్టుకుని వెళ్లి, ద్రవ్యాధికారిని చూసి తన కొడుకు తరఫున క్షమాపణలు తెలియజేశాడు. తన కొడుకు వద్ద ఉన్న సంపద పిత్రార్జితమని, పన్నులు సక్రమంగా చెల్లిస్తున్నాడని తగిన ఆధారాలతో నిరూపించి, అతన్ని బయటకు తీసుకు రాగలిగాడు. ఇవన్నీ జరగడానికి దాదాపు నెలరోజులు పట్టింది. ఆ సమయంలో శిల్పానంద వ్యాపారం బాగా దెబ్బతిన్నది. తనకు జరిగిన దురన్యాయం తలుచుకుంటే శిల్పానందకు నిద్ర పట్టడం లేదు. "మనకు జరిగిన అన్యాయం గురించి నేనే స్వయంగా వెళ్లి రాజుగారికి ఫిర్యాదు చేస్తాను," అన్నాడు శిల్పానంద తండ్రితో. ఆ మాట వినగానే రత్నయ్య గాఢంగా నిట్టూర్చి, "నువ్వొక వ్యాపారి కొడుకువై ఉండి, ఇన్నాళ్లు వ్యాపారం చేస్తూ కూడా నీకు లౌక్యం అబ్బలేదు. లౌక్యం లేకనే గోటితో పోయేదానికి, గొడ్డలిదాకా తెచ్చుకున్నావు. రాణిగారికిచ్చిన పతకాల గురించి ద్రవ్యాధికారికి పత్రం పంపకుండా ఉన్నట్టయితే, డబ్బుపోయినా నీకు గౌరవం మిగిలి ఉండేది. ఇన్ని తిప్పలు వచ్చేవి కావు," అన్నాడు. "యాభై వేల కాసుల సరుకు! ఎలా వదులుకోమంటావు? మనకు ఎవరిస్తారు?" అని అడిగాడు శిల్పానంద బాధగా. "యాభై వేలు కాదు, కోటి కాసులు సంపాదించి ఉండేవాడివి, కాస్త తెలివిని ఉపయోగించి రాజుగారి విశ్వాసం పొంది ఉంటే!" అన్నాడు తండ్రి. "అంటే, రావలసిదాన్ని అడగడమే అపరాధం అంటావా?" అని ఎదురుప్రశ్న వేశాడు శిల్పానంద. "అడగడం అపరాధం కాదు; అడిగిన పద్ధతిలోనే లౌక్యం లేదు. అందుకే, ఇంత వ్యాపారనష్టం, పరువునష్టం ఎదుర్కోవలసివచ్చింది," అన్నాడు తండ్రి. "సరే, అప్పుడు నేను ఏం చేసి ఉండాలంటావు? సూటిగా చెప్పు," అన్నాడు శిల్పానంద. "నువ్వు మొదటే పెద్ద పొరబాటు చేశావు. రాణిగారు కోరిన వస్తువులతో పాటు భటులకు, అధికారులకు ఇచ్చావు. అంటే, వాళ్ళను మంచి చేసుకోవాలనుకున్నావు. నువ్వు చేసిన ఆ పని కూడా ఒక విధంగా లంచమే కదా? అలా కాకుండా రాణిగారు కోరిన పతకాలను నువ్వే స్వయంగా తీసుకుని వెళ్ళి ప్రధానమంత్రి సమక్షంలో ఇచ్చి ఉంటే, నీకు రావలసిన మొత్తం గురించి ఆలోచించేవారు. అంతేకాక, నువ్వు లౌక్యంగా 'మహారాణికి నా పతకాలు అలంకారం, వాటిని ఉచితంగా ఇవ్వడం నా అదృష్టం' అని చెప్పి, ఆ పతకాలను బహుమతిగా ఇచ్చి ఉంటే, నీకు రావలసిన సొమ్ముతో పాటు గొప్ప ప్రచారం కూడా వచ్చి ఉండేది." "మన అంగడి ముందు 'మహారాణి శారద ధరించే ఆభరణాలు ఇక్కడ దొరుకుతాయి' అని ఒక పెద్ద ప్రకటన పెట్టినా మన వ్యాపారం బాగా పెరిగేది. నీకీ బాధలు, నష్టాలు, కష్టాలు వచ్చేవి కావు. అవునా?" అన్నాడు తండ్రి. "అవును, మీరన్నది ముమ్మాటికీ నిజం," అన్నది అక్కడే ఉండి మామగారి మాటలను విన్న శిల్పానంద భార్య. ఇది జరిగిన పదిహేను రోజుల తర్వాత, రత్నయ్యకు ద్రవ్యాధికారి నుంచి పిలుపు వచ్చింది. ఆయన వెళ్ళి ద్రవ్యాధికారిని కలుసుకున్నాడు. అప్పుడు ద్రవ్యాధికారి, "మీ కొడుకు శిల్పానందకు జరిగిన అన్యాయం రాజుగారి దృష్టికి తీసుకువెళ్ళాను. ఆయన విచారణ జరిపి, దోషులను శిక్షించి, శిల్పానందకు చెందవలసిన మొత్తానికి మూడింతలుగా చెల్లించమని ఆదేశించారు," అంటూ లక్షా యాభై వేల బంగారు కాసులు అందజేశాడు. ఆ మొత్తాన్ని చూసి శిల్పానంద, ఆయన భార్య, తండ్రి ఎంతగానో సంతోషించారు. శిల్పానంద ఇకపై వ్యాపారంలో తండ్రి నేర్పిన లౌక్యం, దూరదృష్టిని ఉపయోగించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.

మట్టి ఇల్లు - వివేకంతో కూడిన విలువ శివపట్నం నది ఒడ్డున, రంగానికి తాతలనాటి మట్టి ఇల్లు ఒకటి ఉన్నది. దానిని ఆనుకుని పంటలు పండించడానికి అనుకూలమైన చిన్న సాగుభూమి ఉంది. రంగడు ఆ సాగుభూమిలో కూరగాయలు పండించి, అమ్ముకుని జీవించేవాడు. ఆయన పొలం ఏపుగా పెరిగి, పచ్చగా కంటికి ఇంపుగా ఉండేది. ఒక రోజు ఉదయం రంగడు పొలంలో కలుపు తీస్తూ ఉండగా, నగరంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ధనవంతుడు ధర్మసేన గారి ఖరీదైన కారు వచ్చి ఆగింది. అది చూసి రంగడు ఆశ్చర్యపడుతూండగా, కారులో నుంచి ధర్మసేన గారి భార్య రమ్య దిగి, రంగడిని పిలిచింది. రంగడు హడావిడిగా మట్టిచేతులు కడుక్కుని, పైట కొంగుతో తుడుచుకుంటూ వచ్చాడు. ఆమె అతని పేరు అడిగి తెలుసుకుని, "చూడు రంగడూ, ఈ పొలంతో సహా నీ మట్టి ఇంటిని నాకు అమ్ముతావా?" అని అడిగింది. రంగడు ఆశ్చర్యపోతూ జవాబు చెప్పలేదు. ధర్మసేన గారి భార్యకు తన మట్టి ఇల్లు, చిన్న పొలంతో ఏం పనో అతనికి అంతుబట్టలేదు. "డబ్బు గురించి సందేహించకు, పది వేలు ఇస్తాను," అన్నదామె. రంగడు తన చెవులను తానే నమ్మలేకపోయాడు. ఆ మట్టి ఇంటికి ఎవరూ ఐదు వేలు కూడా ఇవ్వరు. అందుచేత, ఆమె పది వేలు అనేసరికి అతని నోట మాట రాలేదు. అతను మాట్లాడక పోవటం చూసి రమ్య, ఆ మొత్తం చాల లేదు కాబోలు ననుకుని, "సరే, పదిహేను వేలు ఇస్తాను. మరి మాట్లాడకు," అన్నది. రంగడికి మూర్ఛ వచ్చినంత పని అయింది. పదిహేను వేలు! అది పెట్టి ఎంత మంచి బేరమైనా చేసుకోవచ్చునని అతను ఆలోచనలో పడ్డాడు. అప్పటికీ రంగడు సరేననకపోయే సరికి, రమ్య విసిగిపోయి, "ఆఖరి మాట! ఇరవై వేలు ఇస్తాను. నీ ఇల్లు ఇస్తావో ఇయ్యవో ఇప్పుడే చెప్పేయ్," అన్నది. రంగడు అంగీకరించినట్టు తల ఊపి, "అమ్మగారూ, సాయంత్రం లోపల మేం ఇంటిని ఖాళీచేసిపోతాం. సాయంత్రం మీరు దాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు," అన్నాడు. "సాయంత్రం డబ్బు ఇచ్చి మనిషిని పంపుతాను," అని రమ్య కారు ఎక్కి వెళ్ళిపోయింది. ఆమె అలా వెళ్ళగానే రంగడు తన భార్య లక్ష్మిని ఉద్దేశించి, "మన అదృష్టం పండిందే! ఈ డబ్బుతో మన దరిద్రం పోతుంది," అంటూ గంతువేశాడు. ధర్మసేన గారి కారు రంగడి ఇంటి ముందు ఆగిన క్షణం నుంచీ ఇరుగుపొరుగుల వాళ్ళు అంతా శ్రద్ధగా వింటూనే ఉన్నారు. వాళ్ళు అందరూ రంగడి దగ్గిరికి వచ్చి, "ఇంటిని నిజంగానే ధర్మసేన గారికి అమ్మేస్తావేమిటి?" అని వింతగా అడిగారు. "ఇరవై వేలు వస్తూంటే అమ్మక ఏం చేస్తాను?" అన్నాడు రంగడు. "నీ తెలివి తెల్లవారినట్టే ఉన్నది! నీ ముష్టి మట్టి ఇంటికి ఇరవై వేల ధర ఎందుకు పలికిందో ఆలోచించాలా, వద్దా? ఆవిడ గారు ఏ లాభమూ చూసుకోకుండానే అంత డబ్బు ఇస్తున్నదా? నీ ఇంటికిందనో, పొలంలోనో ఏదో నిధి ఉన్నట్టు ఆవిడకు రూఢిగా తెలిసి ఉండాలి. నువ్వు వెర్రివెధవవు కనుక అమ్మెయ్యటానికి సిద్ధపడ్డావు. చూడు! ఏ పరిస్థితిలోనూ నువ్వు నీ ఇంటిని అమ్మకు. ఆ నిధిని నువ్వే తవ్వి తీసుకో. ముష్టి ఇరవై వేలకు ఆశపడకు," అని నలుగురూ రంగడికి ఉచిత సలహాలు ఇచ్చి వెళ్ళిపోయారు. ఈ సలహాలు రంగడికి నచ్చాయి. అతని భార్య లక్ష్మి కూడా, "వాళ్ళు చెప్పింది నిజమే. ధనవంతులు ఇంత డబ్బు పెట్టి ఈ ఇల్లు ఎందుకు కొంటారు? కొడుకుకు పెళ్లి చేసి ఇందులో గృహ ప్రవేశం చేయిస్తారా?" అన్నది. సాయంత్రం ధర్మసేన గారి మనిషి డబ్బు తీసుకుని వచ్చినప్పుడు, భార్యాభర్తలిద్దరూ ఇంటిని అమ్మే ఉద్దేశం మానుకున్నామన్నారు. అతను వెళ్ళిపోయాడు. ఆ రాత్రి లాంతరు వెలుగులో రంగడు పొలంలోని కూరగాయలన్నీ పీకి పారేసి, పొలమంతా లోతుగా తవ్వి చూశాడు. ఏమీ దొరకలేదు. ఇల్లు పడగొట్టి లోపల తవ్వినా ఏమీ లేదు. తెల్లవారింది. "బంగారం లాంటి బేరం చెడగొట్టుకున్నాం," అన్నాడు రంగడు ఏడుపు గొంతుతో. "ఇప్పుడైనా మించిపోయిందేముందీ, నువ్వు వెళ్ళి ఆవిడతో ఇంటిని అమ్ముతామని చెప్పు. పది వేలు ఇస్తానన్నా సరేనని ఒప్పేసుకో," అన్నది లక్ష్మి. రంగడు ధర్మసేన గారి ఇంటికి వెళ్ళి, రమ్యతో, "బుద్ధి లేక, నలుగురి సలహాలూ విని, ఇంటిని అమ్మనని చెప్పాను. ఇప్పుడు అమ్మాలనుకుంటున్నాను. మీకు తోచిన ధర ఇప్పించండి," అన్నాడు. ఆమె చిన్నగా నవ్వి, "ఇంక నీ ఇల్లు నాకు దేనికీ? పందెం ఎలాగూ ఓడాను," అంటూ ఆమె తనకూ, ధర్మసేన గారికి మధ్య పందెం మాట చెప్పింది: ధర్మసేన గారికి ఈ నది ఒడ్డు, పచ్చదనం అంటే ప్రాణం. ఆయన తాత ముత్తాతలందరూ అలాంటి వాతావరణంలోనే పెరిగారు. ఆయన నది ఒడ్డున ఒక రిసార్ట్ కట్టాలనుకున్నాడు. "పూర్వీకుల నుంచి వస్తున్న ఆస్తిని, ముఖ్యంగా మట్టి ఇంటిని, ఎవరూ వదులుకోరు. చివరకు, నది ఒడ్డున కూరగాయలు పండించే రంగడు కూడా తన తాత ముత్తాతల నాటి ఇంటిని వదులుకోడు. నిలువెత్తు ధనం పోసినా వాడు దాన్ని అమ్మడు. కావలిస్తే అడిగి చూడు!" అన్నాడు ధర్మసేన. దాని మీదట ఇద్దరూ ఇరవై వేల రూపాయలు పందెం వేసుకున్నారు. ఆ పందెం ఓడిపోయింది రమ్య. "పందెం గెలుస్తానన్న ధైర్యంతోనూ, ధర్మసేన గారిని ఆశ్చర్యపరచాలన్న పట్టుదలతోనూ ఇరవై వేలు నీ కిస్తానన్నాను. నువ్వు ఊళ్ళో వాళ్ళ ఉచిత సలహాలు విని నా ఆశలన్నీ నట్టేట ముంచావు. నీకు తెలుసా? నీకు సలహాలిచ్చిన వాళ్ళే నా దగ్గిరికి వచ్చి తమ ఇళ్ళను పది వేలకే ఇస్తామన్నారు! నలుగురి మాటలూ విని నష్టపోయావు. ఇకనైనా బుద్ధి తెచ్చుకో. వెళ్ళు," అన్నది రమ్య. రంగడు తలవంచుకుని ఇంటి దారి పట్టాడు.

రాగి నాణెం రహస్యం వైశాల్యపురం అనే నగరంలో, దౌలత్ రామ్ అనే వర్తకుడు ఉండేవాడు. అతనికి దయ, కనికరం లేనివాడని, డబ్బు కోసం ఎంతకైనా తెగించేవాడని పేరుంది. అదే నగరంలో మాధవ్ అనే గొప్ప దాత ఉండేవాడు. మాధవ్ ఎప్పుడూ దౌలత్ రామ్ను ఉద్దేశించి, "దౌలత్ రామ్ను చూసి ఎవరూ నేర్చుకోకూడదు. అందుకే నేను వడ్డీ లేకుండా అప్పులు ఇస్తున్నాను, రహస్య దానాలు చేస్తున్నాను," అని చెప్పుకునేవాడు. మాధవ్ తన వ్యాపారంలో ఒక కోటి రూపాయలు వసూలు అయితే, నగరంలోని అనాథ శరణాలయానికి, పేద విద్యార్థులకు పది లక్షల రూపాయలు విరాళంగా ఇస్తానని ఊరి వారికి మాటిచ్చాడు. అయితే, మాధవ్ నిజంగా సాయం అడిగినవారికి ఏదో ఒక కారణం చెప్పి తప్పించుకుంటాడని, గుట్టుగా ఉండి ఎవరికీ డబ్బిచ్చిన దాఖలాలు లేవని కొందరంటారు. మాధవ్ చిన్న సహాయాన్ని కూడా పర్వతంలా పెంచి గొప్పలు చెప్పుకుంటాడని, చాలా మంది ఆయన గురించి చాటుగా నవ్వుకునేవారు. కర్మవీర్ అనే పేద కార్మికుడు మాత్రం, ఆయన నిజంగానే పరోపకారి అని నమ్మి, తన తల్లి వైద్య ఖర్చుల కోసం అత్యవసరంగా పదివేల రూపాయలు కావాలని వెళ్ళి మాధవ్ను అడిగాడు. మాధవ్ బాధ నటించి, "మొన్న ముగ్గురికి పది లక్షల రూపాయలు గుప్తంగా దానమిచ్చాను. నిన్న ఒక వ్యాపారికి వడ్డీ లేకుండా ఇరవై లక్షలు అప్పిచ్చాను. ఈ రోజున నా దగ్గర వంద రూపాయలు కూడా లేవు. అది నీ దురదృష్టం!" అనేశాడు. గత్యంతరం లేక కర్మవీర్, దౌలత్ రామ్ దగ్గరకెళ్ళాడు. దౌలత్ రామ్ అతడికి వెంటనే డబ్బు ఇచ్చి, ఏడాదిలోగా వడ్డీతో సహా బాకీ తీర్చకపోతే కర్మవీర్, అతడి భార్య కల్పన తమ ఇద్దరూ దౌలత్ రామ్ గోదాములో వెట్టిచాకిరికి చేరాలని పత్రం రాయించుకున్నాడు. కర్మవీర్ సరేనని ఆ డబ్బుతో తల్లికి వైద్యం చేయించి, ఆ ఏడాది పంటలు పండక డబ్బు సర్దుబాటు కాలేదు. దౌలత్ రామ్ బాకీ తీర్చడానికి కర్మవీర్ మళ్ళీ మాధవ్నే డబ్బడిగాడు. మాధవ్ కాసేపాలోచించి, "ఇతరుల సాయంతో ఎన్నాళ్ళని బ్రతుకీడుస్తావు? నీ మేలు కోరి చెబుతున్నాను. దౌలత్ రామ్ వద్ద వెట్టిచాకిరికి చేరిపో. నీకూ, నీ భార్యకూ జీవితాంతం తిండికీ, గుడ్డకూ లోటుండదు," అన్నాడు. "అయ్యో! నేనూ, నా భార్యా వెట్టిచాకిరీకి సిద్ధమే. కానీ మా కొడుకు విక్రమ్ ఒప్పుకోవడం లేదు. వాడు చదువుకున్నాడు. వ్యాపారం చేసి డబ్బు సంపాదించి, నా బాకీలన్నీ తీరుస్తానంటున్నాడు. ఈలోగా మీ సాయం కావాలి," అన్నాడు కర్మవీర్. "అయితే, నువ్వు విక్రమ్ను నా కప్పచెప్పి దౌలత్ రామ్ దగ్గర చేరు. వాణ్ణి గొప్పవాణ్ణి చేసి వాడి చేతే నీకు వెట్టిచాకిరీ తప్పిస్తాను. అప్పుడు ఊరంతా నీ పౌరుషాన్ని, నా ఔన్నత్యాన్ని మెచ్చుకుంటారు. ఇలా ఇప్పటికి పది కుటుంబాలకు సాయపడ్డాను. నీది పదకొండోది," అన్నాడు మాధవ్. కర్మవీర్, విక్రమ్ను మాధవ్ వద్ద వదిలి, భార్యతో పాటు దౌలత్ రామ్ వద్ద వెట్టిచాకిరీకి చేరాడు. అప్పుడు విక్రమ్, మాధవ్ను వ్యాపారంలో పెట్టుబడికి లక్ష రూపాయలు ఇప్పించమని కోరాడు. "లక్షేం కర్మ! పది కోట్లు ఇస్తాను. కానీ ఒకర్నడిగి తెచ్చే పెట్టుబడితో, ఏ వ్యాపారమూ రాణించదు. నీ తెలివితేటలే పెట్టుబడి కావాలి. ఒకప్పుడు నేను రామదాస్, శ్యామలాల్, గౌతమ్ అనే ముగ్గురు పేదవాళ్ళను చేరదీసి చదువు చెప్పించి పెళ్ళిళ్ళు చేశాను. వ్యాపారం చేసుకోమని ఒక్కొక్కరికి లక్ష రూపాయలు అప్పిచ్చాను. వాళ్ళు ఏడాది తిరక్కుండా వెనక్కొచ్చి, నేనిచ్చినదంతా నష్టపోయామని చెప్పి, మళ్ళీ డబ్బడిగారు. నేనివ్వనంటే, పక్క పట్టణానికి వెళ్ళి అక్కడ వ్యాపారాలు చేసి కోట్లు గడించారు. ఈనాటి వరకు నాకు ఒక్క రూపాయి కూడా చెల్లించలేదు," అన్నాడు మాధవ్. ఆ మాటలకు విక్రమ్ చిన్నబుచ్చుకుని, "తమరీ కథ నాకెందుకు చెప్పారో కానీ, నేనలాంటివాణ్ణికాను. నాకిచ్చిన డబ్బును వడ్డీతో కలిపి పువ్వుల్లో పెట్టి వెనక్కివ్వగలను," అన్నాడు. మాధవ్ చిరునవ్వు నవ్వి, "నాకు వడ్డీ లెందుకూ? డబ్బు తిరిగొస్తే వేరెవరికైనా సాయపడొచ్చని, నా ఆశ. కాబట్టి నువ్వు పక్క పట్టణం వెళ్ళి, ఆ ముగ్గురినీ కలుసుకో. నీ తెలివంతా ఉపయోగించి వసూలు చేయగలిగినంత తీసుకో. అదే పెట్టుబడిగా వ్యాపారం మొదలు పెట్టు. బాగు పడ్డాక నా డబ్బు నాకిచ్చేయ్," అన్నాడు. విక్రమ్ పక్క పట్టణం వెళ్ళాడు. ముందుగా గౌతమ్ను కలిసి జరిగింది చెప్పాడు. గౌతమ్ ముఖం కోపంతో ఎర్రబడింది. "మాధవ్, ఒక రాగి నాణెం సాయం చేసి, లక్షల రూపాయల సాయం చేసినట్లు ప్రచారం చేస్తాడు. నిజానికాయన నాకూ, రామదాస్కూ, శ్యామలాల్కూ ఇచ్చిందెంతో తెలుసా? ఒక్కొక్కరికి మూడేసి రాగి నాణేలు! మొదటి నాణెం చదువుకు, రెండోది పెళ్ళికి, మూడోది వ్యాపారానికి! ఆయన మాటలు నమ్మి నా దగ్గరకొచ్చిన నిన్ను చూస్తే జాలేస్తున్నది," అన్నాడు. దానికి విక్రమ్, "నేను డబ్బు వసూలుకు మీ వద్దకు రాలేదు. ఆ మాధవ్ మాటలు నమ్మి మా నాన్న వెట్టిచాకిరి పాలయ్యాడు. ఆయన మాటలెంత నమ్మదగినవో మిమ్మల్నడిగి తెలుసుకుని, ఆయనకు తగిన విధంగా బుద్ధి చెప్పాలనే వచ్చాను," అన్నాడు. గౌతమ్, "నువ్వాయనకు బుద్ధి చెబుతానంటే, నిన్ను నా వ్యాపారంలో భాగస్వామిని చేయగలను. అయితే, అందుకు నువ్వు వారం రోజుల్లోగా, నీ తల్లిదండ్రులకు వెట్టిచాకిరి తప్పించి, నీ తెలివి నిరూపించుకోవాలి," అన్నాడు. తర్వాత విక్రమ్, శ్యామలాల్ను కలుసుకుని జరిగింది చెప్పాడు. శ్యామలాల్ వచ్చే కోపాన్నణుచుకుని, "మాధవ్కు బుద్ధి చెబుతానంటే, నేను నీ తల్లిదండ్రులకు వెట్టిచాకిరి తప్పించగలను. అందుకు నువ్వు వారం రోజుల్లో, ఓ ధనవంతుడి కూతురితో పెళ్లి సంబంధం కుదుర్చుకుని, నీ తెలివి నిరూపించుకోవాలి," అన్నాడు. చివరగా విక్రమ్, రామదాస్ను కలుసుకుని అంతా చెప్పాడు. భార్య పోతే వృద్ధాప్యంలో రెండో పెళ్ళి చేసుకున్నాడాయన. పెళ్ళీడుకొచ్చిన కూతురు, సవతి తల్లి అయిందానికీ, కానిదానికీ ప్రతిరోజూ గొడవ పడుతూంటే, ఆయనకు ఇల్లు నరకమైంది. యోగ్యుడిలా కనబడిన విక్రమ్కు, తన కూతుర్నిచ్చి పెళ్లి చేస్తే బాగుంటుందని తోచి, "నీకు నా కూతుర్నిచ్చి పెళ్లి చేస్తాను. నువ్వు వారం రోజుల్లో మాధవ్కు బుద్ధి చెప్పి, నీ తెలివి నిరూపించుకోవాలి," అని షరతు పెట్టాడు. కాసేపాలోచించగా విక్రమ్కో ఉపాయం తట్టింది. రామదాస్కు చెబితే ఆయన ఎంతో సంతోషించి, అతడికి ముప్ఫై రాగి నాణేలు ఇచ్చాడు. విక్రమ్ తిరిగి వైశాల్యపురం వెళ్ళి, మాధవ్ను కలుసుకుని, "రామదాస్, శ్యామలాల్, గౌతమ్ మీ నుంచి ఒక్కొక్కరు మూడేసి రాగి నాణేలు మాత్రమే తీసుకున్నారట. వడ్డీతో సహా బాకీ తీర్చేస్తామని బలవంతంగా ముగ్గురూ కలిసి, ఈ ముప్ఫై రాగి నాణేలూ నాకిచ్చి పంపారు. మీరు తీసుకోకపోతే, ఈ ఊరొచ్చి రభస చేస్తారట!" అంటూ ఆయన చేతిలో ముప్ఫై రాగి నాణేలూ ఉంచాడు. రామదాస్, శ్యామలాల్, గౌతమ్ నిజంగానే ఇక్కడికొచ్చి రభస చేస్తారని భయపడ్డ మాధవ్ ఒక క్షణం తటపటాయించి, "సరేలే! ఈ మాట ఇంకెవ్వరితో అనకు," అని ఆ డబ్బు తీసుకున్నాడు. "మీరు నాకు ఆదర్శం! ఎవరికేం చెప్పినా, మీకులాగే చెబుతాను," అన్నాడు విక్రమ్. అందుకు మాధవ్ సంతోషించగా, విక్రమ్ ఆయన వద్ద సెలవు తీసుకున్నాడు. తర్వాత విక్రమ్ ఊళ్ళో కొందరు ముఖ్యులను కలుసుకుని, "మాధవ్గారు గోరంతలు కొండంతలు చేస్తారన్నది అబద్ధం. ఆయన నిజంగానే ఎవరికో ముప్ఫై లక్షల రూపాయలు అప్పిచ్చి నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు ఊరుకున్నాడు. నేనా బాకీని ముక్కుపిండి వసూలు చేస్తే, వడ్డీతో సహా ఐదు కోట్లు వచ్చింది. అందుకు సంతోషించి ఆయన నాన్నను వెట్టిచాకిరీ నుంచి తప్పించి, నాకు ఉద్యోగం వేయించి, పెళ్లి చేయిస్తానని మాటిచ్చాడు. నేనిక జీవితంలో స్థిరపడినట్టే!" అని చెప్పాడు. ఈ వార్త ఊరంతా పాకి మాధవ్నూ చేరింది. ఆయన కంగారుపడి విక్రమ్ను పిలిచి, "నువ్వు నాకిచ్చింది ముప్ఫై రాగి నాణేలు. ఊళ్ళో ఐదు కోట్లు అని చెప్పావు. నేను నీకే ఉపకారం చేస్తాననలేదు. చేస్తానన్నట్లు ఊళ్ళో చెప్పావు. అంతా దానధర్మాలంటూ వెంటబడి నన్ను దోచాలని, నీ ఆలోచనైతే అది సాగనివ్వను. నీ అబద్ధాల గురించి ఊళ్ళో చెప్పేస్తాను," అంటూ బెదిరించాడు. అందుకు విక్రమ్ వినయంగా, "ఎవరికేం చెప్పినా మీకులాగే చెబుతానని ముందే మీతో అన్నాను. అప్పుడు మీరు సంతోషించారు కూడా. తమరు రామదాస్, శ్యామలాల్, గౌతమ్లకు మూడేసి రాగి నాణేలు ఇచ్చి లక్ష రూపాయలు అన్నారు. అంటే ముప్ఫై రాగి నాణేలు ఐదు కోట్లు కదా! గోరంతలు కొండంతలు చేయడం తమ పద్ధతే కదా; మెచ్చుకుంటారనుకున్నాను. నచ్చకపోతే, నావి అబద్ధాలని ఊళ్ళో చెప్పేయండి. నేనేమీ అనుకోను," అన్నాడు. విక్రమ్ చెప్పింది అబద్ధమంటే బయట పడేది తన బండారమే అని గ్రహించిన మాధవ్ తేలుకుట్టిన దొంగలా ఊరుకున్నాడు. అంతేకాదు. గతంలో మాటిచ్చిన ప్రకారం ఊళ్ళో అనాథ శరణాలయానికి, విద్యార్థులకు పది లక్షల రూపాయల విరాళమిచ్చాడు. "బుద్ధొచ్చింది. ఇక ఈ జన్మలో గోరంతలు కొండంతలు చేసి గొప్పలు చెప్పుకోను," అని మనసులో అనుకున్నాడు. ఈలోగా రామదాస్, శ్యామలాల్, గౌతమ్ వైశాల్యపురం వచ్చారు. మాధవ్కు తగిన శాస్తి జరిగిందని సంతోషించారు. ఆ తర్వాత గౌతమ్, విక్రమ్కు తన వ్యాపారంలో భాగమిచ్చాడు. శ్యామలాల్, దౌలత్ రామ్ అప్పు తీర్చి కర్మవీర్ దంపతులకు వెట్టిచాకిరి తప్పించాడు. రామదాస్ అతడికి తన కూతుర్నిచ్చి పెళ్ళి చేశాడు. విక్రమ్ పక్క పట్టణానికి మకాం మార్చే ముందు వైశాల్యపురంలో గొప్ప విందు ఏర్పాటు చేసి, "ఈ రోజు నా జాతకం ఇలా మారిపోవడానికి మాధవ్గారే కారణం!" అని ఊరి పెద్దలకు చెప్పాడు. "ఒరేయ్, గోరంతలు కొండంతలు చేయకు! అది మంచి అలవాటు కాదు," అన్నాడు మాధవ్ కంగారుగా.

ఎలుకల బోను, రత్నాల పిల్లి ఒకప్పుడు శివనగరం అనే పట్టణంలో, కీర్తి అనే పేద యువకుడు ఉండేవాడు. అనాథ అయిన కీర్తికి ఆ నగరంలో ఉన్నదల్లా ఒక పూరి గుడిసె, ఒక తెలివైన ఎలుకల బోను (పిట్ట బోను) మాత్రమే. కీర్తి పగలంతా కష్టపడి కూలీ పనులు చేసి పొట్ట పోషించుకునేవాడు. ఒక్కరోజు పని దొరకకపోయినా, ఆ బోనులో చిక్కిన కొన్ని ఎలుకలు/పక్షులు అమ్మి, ఆ డబ్బుతో తిని, తృప్తిగా ఉండేవాడు. కీర్తి ఇంటి పక్కన అవినాష్ అనే వ్యక్తి ఉండేవాడు. అవినాష్ తీవ్రమైన దురాశాపరుడే గాక; ఇతరులు ప్రశాంతంగా ఉంటే చూసి ఓర్చలేనివాడు. కీర్తి కష్టపడినా నిశ్చింతగా ఉండటం అవినాష్కు కడుపు మంటగా ఉండేది. ముఖ్యంగా, కీర్తి ఉపయోగించే ఆ ప్రత్యేకమైన, పెద్ద ఎలుకల బోను చూస్తే అతనికి అసూయ పెరిగేది. ఒకనాడు కీర్తి ఇంట్లో లేని సమయం చూసి, అవినాష్ ఆ బోనును తీసుకెళ్లి, దాచి ఉంచాడు. కీర్తి ఇంటికి వచ్చి చూసేసరికి బోను లేదు. దాని ముక్కలు/చెక్కలు అవినాష్ ఆవరణలో కనిపించాయి. కీర్తి అవినాష్ వద్దకు వెళ్ళి, "నా ఎలుకల బోనును ఏమి చేశావు?" అని అడిగాడు. అవినాష్ మొహం అమాయకంగా పెట్టి, "మా కుక్క ఎక్కడి నుంచో ఆ బోను లాక్కొచ్చి పాడు చేసింది. నేను దాన్ని బాగు చేద్దామనుకున్నాను, కానీ అది విరిగిపోయింది. ఆ బోను నీదేనని నాకేం తెలుసు?" అన్నాడు. కీర్తి మండిపడి, "మర్యాదగా నా బోను నాకు ఇస్తావా? రాణి లీలావతి దగ్గర ఫిర్యాదు చెయ్యమంటావా?" అని అడిగాడు. అవినాష్ భయపడ్డాడు. ఎందుకంటే, రాణి లీలావతి న్యాయం చేయడంలో దయ దాక్షిణ్యాలు చూపేవారు కాదు. అవినాష్కు జరిమానా గాని, జైలు శిక్ష గాని పడి తీరుతుంది. ఏదో విధంగా కీర్తితో రాజీ పడటమే మంచిదని భావించి, అవినాష్ కీర్తికి తన ఇంట్లో పెంచుకుంటున్న ఒక తెల్ల పిల్లిపిల్లను ఇస్తూ, "నీ బోనుకు బదులుగా దీన్ని పట్టుకుపో," అన్నాడు. కీర్తి విచారించినా, అందమైన పిల్లిపిల్ల అయినా దొరికినందుకు ఊరటపడ్డాడు. కొంత కాలానికి ఆ పిల్లి పెరిగి, అప్పుడప్పుడూ ఏదైనా పట్టుకొచ్చి ఇంటికి ఇవ్వసాగింది. ఇంతలో చలికాలం వచ్చింది. ఒకనాటి రాత్రి, చలి విపరీతంగా ఉండగా, ఒక యాత్రికుడు వచ్చి అవినాష్ ఇంటి తలుపు తట్టాడు. "ఎవరదీ? అపరాత్రి వేళ? ఈ చలిలో నీకు తలుపెవరు తీస్తారు? వెళ్ళు, వెళ్ళు," అని యాత్రికుడితో అని, అవినాష్ దుప్పటి కప్పుకుని పడుకున్నాడు. యాత్రికుడు వచ్చి కీర్తి ఇంటి తలుపు తట్టాడు. కీర్తి తలుపు తెరిచి, చలికి వణుకుతున్న యాత్రికుడిని చూసి, లోపలికి రమ్మని, అతనికి దుప్పటి ఇచ్చి, చలి కాచుకోవడానికి కొద్దిగా మంట వేశాడు. ఆ మంట మీదనే కీర్తి తన వద్ద ఉన్న పొడి పండ్లు వేడి చేసి, యాత్రికుడికి తినమని ఇచ్చాడు. "నీ ఆతిథ్యం అద్భుతంగా ఉంది నాయనా! దేవుడు నీకు మేలు చేస్తాడు," అంటూ యాత్రికుడు ఆ పిల్లిని నిమిరి, తెల్లవారుతూనే వెళ్ళిపోయాడు. ఆ మరుసటి రోజు నుంచీ ఆ పిల్లి మామూలు ఎలుకలకు బదులు చిన్న చిన్న రత్నాలను, విలువైన రాళ్లను తీసుకొచ్చి కీర్తికి ఇవ్వసాగింది. దానితో కీర్తి దరిద్రం తీరిపోయింది. వాడు కూలికి వెళ్ళటం మానుకుని, పిల్లి తెచ్చే రత్నాలతో తాను తిని, మిగిలినది దానధర్మాలు చేయసాగాడు. అవినాష్కు కీర్తి జీవితంలో ఏదో మార్పు కలిగినట్టు తెలిసింది, కాని అది ఎలా కలిగినదీ తెలియలేదు. ఒక రోజు కీర్తి తన పిల్లి నోటి నుంచి మెరుస్తున్న రాయి (రత్నం) తీయటం అవినాష్ కంటపడింది. వెంటనే అవినాష్ గుండె అసూయతో అవిసిపోయింది. అది తానిచ్చిన పిల్లే అయి ఉండటం చేత, అవినాష్ కడుపుమంట మరింత పెరిగింది. "నా పిల్లిని నాకిచ్చేయ్," అంటే కీర్తి ఇవ్వడు. అందుచేత, అవినాష్ తన మనుషులిద్దరిని వెంటబెట్టుకుని రాణి లీలావతి దర్బారుకు వెళ్ళాడు. "మహారాణి, నా పొరుగున ఉన్న కీర్తి అనేవాడు నా పిల్లిని చాలా కాలంగా కాజేస్తున్నాడు. అది ఎలుకలు, పక్షులు పట్టుకొస్తుంటే ఏమీ అనలేదు. కానీ నిన్న రాత్రి ఆ పిల్లిని దొంగిలిస్తూ ఉండగా ఈ మనుషులిద్దరూ చూశారు. దయచేసి నా పిల్లిని తిరిగి ఇప్పించాలి," అన్నాడు. రాణి భటులను పంపి, కీర్తిని పిల్లితో సహా దర్బారుకు పిలిపించింది. "నువ్వు నిన్న రాత్రి ఇతని పిల్లిని దొంగిలించావట, నిజమేనా?" అని రాణి కీర్తిని అడిగింది. కీర్తికి పిల్లి రహస్యం అవినాష్కు తెలిసిపోయిందని అర్థమయింది. "మహారాణి, నేను దొంగతనం చేయలేదు. ఇది ఇతని పిల్లే, కానీ కొంతకాలం క్రితం నా ఎలుకల బోనును నాశనం చేసి, దానికి బదులుగా నాకీ పిల్లిని ఇచ్చాడు," అన్నాడు కీర్తి. "అబద్ధం! నిన్న ఈ మనిషి దొంగతనం చేస్తూండగా చూసిన ఈ ఇద్దరు సాక్షులూ ఉన్నారు. వాడు చెప్పేదానికి సాక్షులెవరు?" అన్నాడు అవినాష్. రాణి లీలావతి పిల్లిని ప్రస్తుతానికి తన వద్ద ఉంచి, "రేపు మీరిద్దరూ రండి, తీర్పు చెబుతాను," అని ఇద్దరినీ పంపేసింది. ఆ రోజు కూడా ఆ పిల్లి రాణి గారి వద్దకు ఒక చిన్న రత్నాన్ని తీసుకొచ్చింది. రాణి తన కళ్ళను తానే నమ్మలేకపోయింది. ఈ రహస్యం అవినాష్కు తెలిసి ఉండాలి. వారినుంచే నిజం రాబట్టదలిచింది రాణి. మరునాడు రాణి దర్బారుకు అవినాష్, కీర్తి వచ్చారు. రాణి అవినాష్కు ఒక చిన్న రాతి ముక్కను చూపుతూ, "నీ పిల్లి ఈ ప్రమాణం గల రత్నాలు పట్టుకొస్తుందా?" అని అడిగింది. "ఇంతకన్నా ఇంకాస్త పెద్ద రత్నాలనే పట్టుకొస్తుంది, మహారాణి!" అన్నాడు అవినాష్ దురాశతో. రాణి అదే ప్రశ్న కీర్తిని అడిగింది. "అది మామూలు రాళ్లను పట్టుకురాదు, మహారాణి. నా పిల్లి రోజుకొక విలువైన రత్నాన్ని తెస్తుంది," అన్నాడు కీర్తి. అవినాష్ తెలివిగా, "ఎంత అబద్ధం! పిల్లి ఎక్కడైనా రత్నాలను పట్టుకొస్తుందా? మీరు నమ్మకండి రాణి గారూ!" అన్నాడు. రాణి లీలావతి నవ్వి, "నీ మాట నిజం! అది నీ పిల్లే. దాన్ని నువ్వు తీసుకువెళ్ళు," అని అవినాష్కు మామూలు పిల్లి నొకదాన్ని ఇచ్చి పంపేసింది. న్యాయం జరగనందుకు విచారిస్తూ నిలబడిన కీర్తితో రాణి, "దిగులు పడకు. నీ పిల్లి నా వద్దనే ఉంది. అది రత్నాలు పట్టుకురావడానికి కారణం ఏమిటి?" అని అడిగింది. కీర్తి యాత్రికుడికి ఆశ్రయం ఇచ్చిన సంగతి అంతా రాణికి చెప్పాడు. రాణి ఆశ్చర్యపడి, కీర్తిని పిల్లితో సహా తన అంతఃపురంలోనే ఉండి పొమ్మంది. అవినాష్ తీసుకుపోయిన పిల్లి మామూలు ఎలుకలనే పట్టుకొచ్చింది. కీర్తికి అంతఃపురంలో ఉద్యోగమయిందని తెలియగానే, తనకు తగిన శాస్తి జరిగిందనుకున్నాడు అవినాష్.

అన్నదమ్ములు ఉత్తరాఖండ్లోని మలయ పర్వత శ్రేణులలో, ప్రకృతి అందాల మధ్య రఘురామ్ అనే ధనవంతుడు నివసిస్తుంటాడు. పాతకాలపు కొండప్రాంత ఇల్లు ఆయనది. రఘురామ్కు ఇద్దరు సోదరులు. వారిలో పెద్దవాడు అనిరుధ్, చిన్నవాడు విశ్వనాథ్. అనిరుధ్, విశ్వనాథ్ల మధ్య పదేళ్లుగా మాటల్లేవు. వారి కుటుంబాల మధ్య చిన్న ఆస్తి గొడవ కారణంగా ఈ వైరం మొదలైంది. ఒక చల్లని రాత్రి, శీతాకాలం ప్రారంభంలో, దట్టమైన పొగమంచు అలుముకుంది. గంటల కొద్దీ మొరుగుతున్న వీధి కుక్కల అరుపులకు రఘురామ్కు మెలకువ వచ్చింది. ఆయన తలుపులు తెరిచి చూసి, కుక్కలను అదిలించి, లోపలికి వెళ్తుండగా, ఇంటి వరండాలో ఒక వ్యక్తి ముడుచుకుని పడి ఉండటం గమనించాడు. "ఎవరు మీరు?" అన్నాడు రఘురామ్ గట్టిగా. జవాబు లేదు. రఘురామ్ ఆ వ్యక్తిని తట్టి చూశాడు. అతను తీవ్రమైన జ్వరంతో వణికిపోతున్నాడు. "చలి ఎక్కువగా ఉంది. ఒంట్లో బావున్నట్టు లేదు. లోపలికి వచ్చి పడుకోండి," అని చెప్పి, అతి కష్టం మీద లేచిన ఆ యాత్రికుడిని ఆసరాగా పట్టుకుని లోపలికి తీసుకువెళ్ళాడు. అక్కడ ఒక దుప్పటి కప్పి పడుకోబెట్టాడు. రఘురామ్ ఆ అపరిచితుడి గురించి ఆలోచిస్తూ కొంతసేపు నిద్రపట్టలేదు. తెల్లవారుతుండగా, ఎవరో గట్టిగా తలుపు తట్టడంతో రఘురామ్కు మెలకువ వచ్చింది. వచ్చింది ఆయన భార్య సునీత. ఆమె పొరుగూరులో బంధువుల యాత్రకు వెళ్ళి అప్పుడే తిరిగి వచ్చింది. "ఇంత పొద్దెక్కేదాకా పడుకున్నారేంటి?" అంటూ లోపలికి వచ్చిన ఆమె, పడుకుని ఉన్న యాత్రికుడిని చూసి, "ఎవరో వచ్చినట్టున్నారే, ఎవరు?" అని అడిగింది. రఘురామ్ జరిగిందంతా చెప్పాడు. "అయ్యో! పాపం! వేడి వేడి సూప్ ఇస్తే కాస్త తేరుకుంటాడు. మీరు అతన్ని లేపండి," అంటూ సునీత వంటగదిలోకి వెళ్ళిపోయింది. రఘురామ్ ఆ మనిషిని లేపుదామని ఒంటి మీద చెయ్యి వేసి ఉలిక్కిపడ్డాడు. రాత్రి నిప్పులా కాలిన అతని శరీరం ఇప్పుడు మంచులా చల్లగా ఉంది. "ఇతను పోయాడే!" అంటూ రఘురామ్ భార్యను పిలిచాడు. సునీత వచ్చి లబోదిబోమంది. "అతని ఊరు ఏదో, వాళ్ళెక్కడ ఉన్నారో!" రఘురామ్ ఆ వ్యక్తి నడుము తడిమి చూడగా, చేతికి గలగలలాడుతూ ఒక చర్మపు సంచీ తగిలింది. ఆ సంచీని కింద గుమ్మరించగా, కొన్ని డబ్బులు, ఆభరణాలతో పాటు ఒక పాత కాగితం కిందపడింది. అది ఒక లేఖ. ఆ లేఖలో ఇలా ఉంది: "అనిరుధ్ అన్నయ్యా, నీకు ఈ మధ్య అనారోగ్యంగా ఉందని తెలిసింది. ఆరోగ్యం ఎలా ఉంది? ఇక్కడ తమ్ముడు విశ్వనాథ్ పరిస్థితి బాగోలేదు. వాడి పెద్ద కొడుకు చదువు కోసం అత్యవసరంగా లక్ష రూపాయలు కావాలి. మంచి కాలేజీలో సీటు వచ్చింది. ఈ సమయంలో పాత గొడవలు, అపార్థాలు మర్చిపోవాలి. పెద్దవాడివి కనుక నువ్వే సర్దుకుపోవాలి. ఈ ఉత్తరం అందగానే ఒంట్లో బావుంటే, డబ్బు తీసుకుని వెంటనే బయలుదేరు. మేము పట్నం దగ్గరలోని కొత్త గుడిసెకు మారాం. ఈ ఉత్తరం వెంట తెచ్చుకుంటే, ఇల్లు తేలిగ్గా కనుక్కోవచ్చు." రఘురామ్కు సంగతి అర్థమైపోయింది. "పాపం! తమ్ముడి కొడుకు చదువు కోసం డబ్బు తీసుకుని బయలుదేరి, దారిలో చనిపోయాడు. ఈ ఉత్తరం ఉండటం వల్ల అతని తమ్ముడి చిరునామా అయినా తెలిసింది," అన్నాడు. "మీరు ఆలస్యం చేయకుండా బయలుదేరి ఆ ఊరు వెళ్ళండి. వాళ్లకు డబ్బు, ఉత్తరం ఇచ్చేసి, సంగతి చెప్పి తీసుకురండి. నేను ఇంటిని తాళం వేసి, పక్కన అమ్మవారి గుడిలో ఉంటాను," అన్నది సునీత. రఘురామ్ ఆ డబ్బు సంచీ తీసుకుని గుర్రపు బండిలో రెండు కొండలు దాటి అనిరుధ్ తమ్ముడు విశ్వనాథ్ ఊరికి బయలుదేరాడు. 🗻 మైత్రి పునఃప్రారంభం విశ్వనాథ్ ఇల్లు కనుక్కోవడం పెద్ద కష్టమేం కాలేదు. కానీ లోపలికి వెళ్లబోతున్న రఘురామ్, లోపలి నుంచి వస్తున్న మాటలు విని గుమ్మంలోనే ఆగిపోయాడు. "అమ్మా! డబ్బెక్కడా దొరకలేదు. ఆ కాలేజీ సీటు పోయినట్టే. ఇక నేను చేయగలిగిందేమీ లేదు," అంటున్నారు విశ్వనాథ్. "అదేం మాటరా! మంచి అవకాశం. మీ అన్నయ్యకు ఉత్తరం రాశాను. తప్పకుండా డబ్బు తెస్తాడు," అంటున్నది వారి తల్లి. ఆ మాటకు విశ్వనాథ్ కోపంగా, "నాకు చెప్పకుండా ఉత్తరం ఎందుకు రాశావు? అన్నయ్య డబ్బు చచ్చినా నేను ముట్టను. ఆ డబ్బుతో నా కొడుకు చదువుకు పైసా కూడా ఖర్చు పెట్టేది లేదు," అన్నాడు. "చిన్న గొడవతో మీ అన్నదమ్ములు పదేళ్లుగా మొహాలు చూసుకోలేదు. నీ కొడుకు చదువుతో అయినా మీరు కలుసుకుంటారని ఆశపడ్డాను," అన్నది తల్లి బాధగా. రఘురామ్ తలుపు తట్టి, "విశ్వనాథ్ గారి ఇల్లు ఇదేనా?" అన్నాడు. లోపలినుంచి సుమారు నలభై ఏళ్ళ మనిషి తలుపు తెరిచి, "ఎవరు మీరు? లోపలికి రండి," అన్నాడు ఆశ్చర్యంగా. రఘురామ్ లోపలికి వెళ్లి కూర్చుని, డబ్బు సంచీ బల్ల మీద పెట్టి, ఉత్తరం విశ్వనాథ్ చేతికి ఇచ్చాడు. విశ్వనాథ్ ఆ ఉత్తరం చదివి, "ఇది మా అమ్మ అన్నయ్యకు రాసింది. తను రావడానికి మొహం చెల్లక, అన్నయ్య డబ్బు పంపివుంటాడు. ముందు ఆ డబ్బు సంచీ, నా కళ్లముందు నుంచి తీసేయండి!" అన్నాడు కోపంతో. "మీ అన్నయ్య స్వయంగా వద్దామనుకున్నాడు; కానీ రాలేకపోయాడు. మీరిద్దరూ కలుసుకోవడం మరి ఈ జన్మలో జరగదు," అంటూ జరిగినదంతా చెప్పేశాడు రఘురామ్. తల్లి ఘొల్లుమన్నది. విశ్వనాథ్ మొహం అరచేతుల్లో దాచుకుని, "అన్నయ్యా, నన్ను క్షమించు!" అంటూ ఏడ్వసాగాడు. రఘురామ్ జాలిపడకుండా, "బతికున్న మనిషి విలువ తెలుసుకోవటం కష్టం. నీ మీద మీ అన్నకు ఎంత ప్రేమ లేకపోతే, ఒంట్లో బావుండకపోయినా, డబ్బు తీసుకుని బయలుదేరుతాడు? నువ్వు సోదర ప్రేమకు ఇన్నాళ్లూ దూరం అయ్యావు. ఇప్పుడది కోరినా దొరకదు," అన్నాడు. ఆ ఇంటి శోకాలు విని ఇరుగుపొరుగు ఇళ్ళ వాళ్ళు వచ్చారు. అంతలో, "ఏమిటిదంతా? ఏం జరిగింది?" అంటూ ఒక యాభై ఏళ్ళ మనిషి అక్కడికొచ్చాడు. అతన్ని చూస్తూనే తల్లీ, తమ్ముడూ ఏడ్పుమాని నిర్ఘాంతపోయారు. విశ్వనాథ్ అతన్ని సమీపిస్తూ, "అన్నయ్యా! నువ్వు బతికే ఉన్నావా! నేను మూర్ఖుణ్ణి. నీ మంచిగుణం తెలుసుకోలేకపోయాను," అంటూ కాళ్లు పట్టుకున్నాడు. రఘురామ్కు ఆ వచ్చిన మనిషి తామింతవరకూ చచ్చిపోయాడనుకునే అనిరుధ్ అని అర్థమైపోయింది. సంగతంతా తెలుసుకున్న అనిరుధ్ నవ్వి, "నేను డబ్బు తీసుకుని మొన్ననే బయలుదేరాను. కొడుకు చదువుకు అవసరమయ్యే కొన్ని పుస్తకాలు కొందామని మార్కెట్కు వెళ్ళాను. అక్కడ ఒక ముసలి యాత్రికుడు, దిక్కులేనివాణ్ణి, ఆశ్రయం కోసం అడిగాడు. జాలిపడి డబ్బు మూట పైకి తీసి, అతనికి కొంత సాయం చేశాను. పుస్తకాలు చూస్తుండగా, వాడు నా వెనకే తచ్చాడుతూండడం అనుమానం కలిగించింది. తీరా డబ్బు కోసం చూసేసరికి, మొలలో దాచిన డబ్బు సంచీ లేదు. దొంగ కోసం వెతికాను. దొంగ దొరకలేదు. మళ్ళీ ఇంటికి వెళ్లి డబ్బు తీసుకుని, బయలుదేరి ఇక్కడికి వచ్చాను. మీ ఇంట్లో చచ్చిపోయింది, ఆ దొంగే అయి ఉంటాడు," అన్నాడు రఘురామ్తో. "ఆ దొంగ చచ్చి మేలు చేశాడు. అతని పుణ్యమా అని, అన్నదమ్ములు మళ్ళీ కలుసుకున్నారు," అన్నది తల్లి సంతోషంగా. "ఇక నేను వెళతాను. ఇంటి వద్ద జరగవలసిన పని చూడాలి," అంటూ రఘురామ్ లేచాడు. "వచ్చే నెల మా కొడుకు కాలేజీలో చేరుతున్నాడు. మీ ఇంటిల్లిపాదీ తప్పకుండా వచ్చి దీవించాలి," అంటూ, అన్నదమ్ములు ఇద్దరూ కలిసి రఘురామ్కు కృతజ్ఞతలు తెలియజేసి వీడ్కోలు చెప్పారు.

అద్దె ఇల్లు రహస్యం లలితానగరంలో ధర్మయ్య అనే ధనవంతుడు, గొప్ప దాత ఉండేవాడు. ఆయన దయగల హృదయం గురించి చుట్టుపక్కల గ్రామాలలో కూడా చర్చించుకునేవారు. బీదరికం నుండి పైకి వచ్చి, కష్టాలు అనుభవించినవాడు కాబట్టి, ఆకలి, ఆపద అంటే ధర్మయ్యకు చాలా బాధ. ఆయన తన కష్టార్జితంతో పాలు-పెరుగు, తోటలు-పొలాలతో పాటు, అందమైన బంగళా కూడా నిర్మించుకున్నాడు. ఆయనకు చైతన్య, కార్తీక్, వికాస్ అనే ముగ్గురు కుమారులు. వారంతా తండ్రి అడుగుజాడల్లో నడుస్తూ, వేర్వేరు వ్యాపారాలలో రాణిస్తున్నారు. వయసు పెరుగుతున్న కొద్దీ, ధర్మయ్యకు ఆస్తిని పిల్లలకు పంచి, తన బాధ్యత తీర్చుకోవాలనే కోరిక పెరిగింది. ఒకనాడు ధర్మయ్య తన చిన్ననాటి ఆప్తమిత్రుడు బుద్ధిసాగర్ను పిలిచి తన మనసులోని మాట చెప్పాడు. ఇద్దరూ చర్చించుకుని, వ్యాపారాలు, ఆస్తులు, నగదును ముగ్గురికీ సమానంగా పంచాలని నిర్ణయించారు. అయితే, తన బంగళా (ఇల్లు) విషయంలో మాత్రం ధర్మయ్యకు వేరే ఆలోచన ఉంది. ధర్మయ్య ఆశయం: "నా బంగళా కేవలం నివాస స్థలం కాదు. ఇక్కడ నేను నిత్యం ఆపదలో ఉన్నవారికి, విద్యార్థులకు ఆశ్రయం ఇచ్చాను. నేను లేకపోయినా, ఈ ఇల్లు పదిమందికి అద్దె లేకుండా ఆశ్రయం ఇవ్వాలన్నది నా ఆశయం. ఈ బంగళాపై ఉన్న మమకారం వదులుకుని, ఈ పరోపకార బాధ్యతను నిస్వార్థంగా స్వీకరించడానికి ఎవరు ఒప్పుకుంటే, వారికే ఈ ఇల్లు సొంతం అవుతుంది." ఈ నిర్ణయం అన్నదమ్ముల మధ్య విభేదాలకు దారి తీయవచ్చని బుద్ధిసాగర్ హెచ్చరించినా, ధర్మయ్య తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోలేదు. తన ఆశయాన్ని నెరవేర్చే నిస్వార్థపరుడిని ఎంచుకునే బాధ్యతను బుద్ధిసాగర్కు అప్పగించాడు. 💰 బుద్ధిసాగర్ పరీక్ష: నకిలీ అప్పు కష్టాలు బుద్ధిసాగర్ మూడు రోజులు తీవ్రంగా ఆలోచించి, ధర్మయ్యకు తెలియజేసి, తన పరీక్షను ప్రారంభించాడు. చైతన్య (పెద్ద కొడుకు): బుద్ధిసాగర్ మొదట చైతన్యను పిలిచి, ఆప్యాయంగా పలకరించాడు. "నాయనా, నువ్వు నా కొడుకు లాంటి వాడివి. ఈ మధ్య నేను ఒక పెట్టుబడి కోసం భారీగా అప్పు చేశాను. అయితే, ఆ వ్యాపారం దెబ్బతింది. అత్యవసరంగా ఒక లక్ష రూపాయలు అప్పు తీర్చకపోతే నా పరువు పోతుంది. నీ తండ్రికి విషయం చెప్పాలని లేదు. నువ్వు సహాయం చేస్తే చాలా ఉపకారం," అని అడిగాడు. ఆ మాట వినగానే చైతన్య ముఖం చిట్లించుకున్నాడు. "మామయ్య, ఈ మధ్య వ్యాపారంలో నాకు చాలా నష్టాలు వచ్చాయి. ఇప్పుడు లక్ష రూపాయలు ఇస్తే, నా వ్యాపారం దెబ్బతింటుంది. తండ్రిగారి ఆస్తి పంపకం అయితే నేను మీకు సహాయం చేస్తాను. ఈలోగా మీరు వేరే ఎవరినైనా అడగండి," అని చెప్పి, కనీసం సానుభూతి కూడా చూపకుండా వెళ్ళిపోయాడు. కార్తీక్ (రెండవ కొడుకు): ఆ తరువాత బుద్ధిసాగర్ కార్తీక్ను పిలిచి, చైతన్యతో చెప్పిన విధంగానే తన నకిలీ అప్పు కష్టం గురించి చెప్పాడు. కార్తీక్ కళ్ళు చెమర్చాయి. "మామయ్య, మీరు మా నాన్నగారికి ఆప్తమిత్రులు, మాకు పెద్దవారు. మీ కష్టం నా కష్టం. లక్ష రూపాయలు చాలా చిన్న మొత్తం. అయితే, నా దగ్గర ప్రస్తుతం యాభై వేలు మాత్రమే సిద్ధంగా ఉన్నాయి. మిగతా యాభై వేలు మా అన్నయ్య చైతన్య దగ్గర లేదంటే, మా తమ్ముడు వికాస్ దగ్గర తీసుకుని మీకు ఇప్పుడే ఇప్పిస్తాను. మీరు నిశ్చింతగా ఉండండి, మీ పరువు పోనివ్వను," అన్నాడు. అతని నిస్వార్థ హృదయం, పరుల క్షేమాన్ని కోరే గుణం చూసి బుద్ధిసాగర్ సంతోషపడ్డాడు. వికాస్ (చిన్న కొడుకు): ఇక మూడోవాడైన వికాస్ను పిలిచి అదే విధంగా అడిగాడు. వికాస్ వెంటనే స్పందిస్తూ, "మీరు అడగడమేంటి మామయ్య? నా కోసం నా కుటుంబం కోసం ఎంతైనా ఖర్చు పెడతాను. లక్ష రూపాయలు పెద్ద విషయమే కాదు. నా అత్తమామల ఇంట్లో బంగారు ఆభరణాలు ఉన్నాయి. నేను వెళ్లి తీసుకొచ్చి, ఈ అప్పును నేనే తీరుస్తాను. నా భార్య తరఫున సహాయం చేయడంలో నాకు ఎంతో సంతోషంగా ఉంది," అన్నాడు. 🤝 నిర్ణయం: రెండు రోజుల తర్వాత బుద్ధిసాగర్ ధర్మయ్యను కలిసి, జరిగింది వివరించి తన నిర్ణయాన్ని చెప్పాడు. చైతన్య: పూర్తిగా స్వార్థపూరిత మనస్తత్వం కలవాడు. ఇతరుల కష్టం గురించి పట్టించుకోడు. వికాస్: ఇతరులకు సహాయం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నా, ఆ సహాయాన్ని తన సొంత కుటుంబం (భార్య తరపు వారు) నుంచే అందించాలని ఆలోచించాడు. ఇతని దయ కేవలం తన పరిధికి మాత్రమే పరిమితం. కార్తీక్: తన వద్ద ఉన్నంత ఇచ్చి, అన్నదమ్ములందరినీ కలుపుకుని, ఆపదలో ఉన్న పరులకు సహాయం చేయాలని ఆలోచించాడు. తనతో పాటు పరుల క్షేమం గురించి ఆలోచించే విశాల దృక్పథం ఇతనికి ఉంది. "ధర్మయ్యా, పదిమందికి ఆశ్రయం ఇచ్చే నీ దాతృత్వ సంప్రదాయం కొనసాగాలంటే, కార్తీకే సరైన వారసుడు. అతను అన్నదమ్ములను కలుపుకుని, పరులకు సహాయం చేస్తాడు. నిజానికి నేనడిగింది అప్పు కాదు, అది వారి నిస్వార్థ గుణాన్ని పరీక్షించడానికి వేసిన నాటకం," అని బుద్ధిసాగర్ నవ్వుతూ చెప్పాడు. ధర్మయ్య చాలా సంతోషించి, తన మిత్రుడికి కృతజ్ఞతలు చెప్పాడు. ఆ తరువాత ధర్మయ్య తన వ్యాపారాలను కుమారులకు ఇచ్చి, మిగిలిన ఆస్తిని చైతన్యకు, వికాస్కు సమంగా పంచాడు. బంగళా (ఇల్లు), దానికి సంబంధించిన పరోపకార బాధ్యతను కార్తీక్కు అప్పగించాడు. కార్తీక్ తండ్రి ఆశయాలకు అనుగుణంగా నడుచుకుని, ఆ ఇంటి పరువు, దాతృత్వ గుణాన్ని నిలబెట్టాడు.

దొంగల తెలివితేటలు, ముగ్గురు యాత్రికులు - వింత పందెం పూర్వం విక్రమపురి అనే నగరానికి చెందిన ముగ్గురు మిత్రులు - శంకరం, సోము, రాము - ఒక పెద్ద నిధిని సంపాదించి, దానిని ఒక పెట్టెలో పెట్టుకుని అడవి గుండా వెళ్తున్నారు. రాత్రి కావడంతో ఒక పాడుబడిన సత్రంలో బస చేశారు. ఆ నిధిని అందరూ పంచుకుంటే ఎవరికీ సరిపోదని, ఎవరో ఒకరు తీసుకుంటే వాళ్ళు గొప్ప వ్యాపారం చేయవచ్చని శంకరం (పెద్దవాడు) ఒక పన్నాగం పన్నాడు. "మిత్రులారా! మనలో ఎవరికి రేపు ఉదయం కల్లా అత్యంత అద్భుతమైన కల వస్తుందో, వారే ఈ నిధికి వారసులు" అని ప్రతిపాదించాడు. మిగిలిన ఇద్దరూ సరేనన్నారు. నిద్రపోతున్నట్లు నటించి రాము (చిన్నవాడు) లేచి, ఆ నిధి పెట్టెను దగ్గరలోని ఒక ఎండిపోయిన బావిలో దాచి వచ్చి పడుకున్నాడు. శంకరం కల: స్వర్గలోక యాత్ర తెల్లవారగానే శంకరం ఇలా చెప్పాడు: "నేను నిద్రలో ఉండగా ఒక దేవదూత వచ్చి నన్ను స్వర్గానికి తీసుకెళ్ళాడు. అక్కడ ఇంద్రుడి కొలువులో నేను గొప్ప గౌరవం పొందాను. దేవతలు నన్ను స్వర్గాధిపతిగా పట్టాభిషేకం చేశారు. నేను ఐరావతం మీద ఊరేగుతూ దేవలోకాన్ని ఏలుతున్నాను. ఇంతకంటే గొప్ప కల ఎవరికీ రాదు!" సోము కల: సముద్ర గర్భ సామ్రాజ్యం రెండోవాడు సోము ఇలా అన్నాడు: "శంకరం కల కంటే నా కల మిన్న! నేను ఒక పెద్ద తిమింగిలం మీద సముద్ర గర్భంలోకి వెళ్లాను. అక్కడ వరుణ దేవుడు నన్ను ఆహ్వానించి, ముత్యాల మేడలో ఉంచాడు. సముద్రంలోని రత్నాలన్నీ నా సొంతం అయ్యాయి. నేను సముద్ర సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తిని అయ్యాను." రాము చెప్పిన 'నిజమైన' కల రాము చాలా విచారంగా ముఖం పెట్టి ఇలా అన్నాడు: "మిత్రులారా! మీ ఇద్దరి కలలు వింటుంటే నాకు ఏడుపొస్తోంది. నా కల చాలా భయంకరమైనది. మీరు స్వర్గంలోనూ, సముద్రంలోనూ చక్రవర్తులుగా ఎంజాయ్ చేస్తున్న సమయంలో.. ఇక్కడ ఇద్దరు రాక్షసులు వచ్చి మన నిధి పెట్టెను ఎత్తుకుపోయారు. నేను గాభరాగా స్వర్గానికి వెళ్లి శంకరం గారిని పిలిచాను.. కానీ ఆయన 'నేను ఇంద్రుడిని, ఈ చిన్న పెట్టెతో నాకేం పని?' అని నన్ను తరిమేశారు. సముద్రంలో సోము గారిని అడిగితే.. ఆయన 'నాకు రత్నాల రాశులు ఉన్నాయి, ఆ వెండి నాణేల పెట్టె నాకు వద్దు' అని గద్దించారు. చేసేదేమీ లేక, ఆ రాక్షసులు నిధిని తీసుకెళ్తుంటే నేను మౌనంగా చూస్తూ ఉండిపోయాను!" రాము మాటలకు శంకరం, సోము కంగారుగా నిధి ఉన్న చోటికి వెళ్లి చూశారు. అక్కడ నిధి మాయమైంది. రామును నిలదీస్తూ, "కల వస్తుంటే మమ్మల్ని నిద్రలేపవా?" అని అడిగారు. రాము నవ్వుతూ, "మీరు స్వర్గంలో, సముద్రంలో రాజులుగా ఉన్నప్పుడు ఈ చిన్న ప్రాణి మాట ఎలా వింటారు? అయినా ఇదంతా మీ కలల లాంటి ఒక కలే కదా!" అన్నాడు. తమ అబద్ధపు కలల వల్ల నిధి పోయిందని వారు బాధపడుతుండగా, రాము బావిలో దాచిన నిధిని తీసి తెచ్చాడు. "నిజానికి మనలో ఎవరికీ కల రాలేదు. కానీ నా తెలివితేటలతో నిధిని కాపాడాను. కాబట్టి పందెం ప్రకారం నిధి నాదే కదా!" అన్నాడు. శంకరం, సోము తమ తప్పు తెలుసుకుని సిగ్గుపడ్డారు. రాము తెలివిని మెచ్చుకుని, అతనికి ఆ నిధిని ఇచ్చి వేసి, కలిసి మెలిసి ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ________________________________________ ఈ కథలోని నీతి: "అత్యాశతో ఇతరులను మోసం చేయాలనుకుంటే, ఆ తెలివితేటలే మనల్ని ఇబ్బందుల్లోకి నెడతాయి. సమయస్ఫూర్తి కలిగిన వారు ఎటువంటి క్లిష్ట పరిస్థితులనైనా ఎదుర్కోగలరు."

గోపాలపురం గజపతి - వివేకవతి సమయస్ఫూర్తి గోపాలపురం అనే గ్రామంలో గజపతి అనే వ్యక్తి తన ఎడ్లబండిపై తాజా పండ్లను ఊరూరా తిరుగుతూ అమ్ముతుండేవాడు. పండ్లు పాడైతే వాటిని పారేయకుండా, అడవిలోని జంతువులకు మేతగా వేయడం అతని అలవాటు. దీనివల్ల అతనికి పుణ్యంతో పాటు మంచి పేరు కూడా వచ్చింది. ఒకరోజు గజపతి తన కూతురు వివేకవతితో కలిసి పక్క గ్రామానికి వెళ్తుండగా, దారిలో కిరాతకుడు అనే వేటగాడు ఒక చిన్న జింక పిల్లను పట్టుకుని హింసించడం చూశాడు. జంతు ప్రేమికుడైన గజపతి, "కిరాతకా! ఆ జీవిని వదిలేయ్. నీకు పుణ్యం ఉంటుంది. కావాలంటే ఇదుగో ఈ వంద రూపాయలు తీసుకో" అని తన దగ్గర ఉన్న డబ్బిచ్చి ఆ జింక పిల్లను విడిపించాడు. వివేకవతి ఆ జింక గాయాలకు మందు రాసి కొన్ని రోజులు ఇంట్లో ఉంచుకుని సేవ చేసింది. అది కోలుకున్నాక, దాన్ని దగ్గరలోని అభయారణ్యంలో వదిలిపెట్టారు. అదృష్టం వరించిన వేళ కొద్ది కాలం తర్వాత, రాజధాని నుంచి ఒక మంత్రి గజపతి ఇంటికి వచ్చి, వారి వంశ వివరాలు అడిగారు. గజపతి తాతగారు పూర్వం మహారాజు గారి ఆస్థానంలో గొప్ప వైద్యుడని, యుద్ధంలో రాజు ప్రాణాలు కాపాడినందుకు రాజుగారు కొంత భూమిని ఆయన పేరిట రాశారని తెలిసింది. ఆ పాత తాళపత్రాల ఆధారంగా, గజపతికి నగరంలో ఒక పెద్ద భవంతి, బోలెడంత ఆస్తి దక్కాయి. గజపతి కుటుంబం పట్టణానికి మారిపోయి సుఖంగా జీవించసాగారు. అసూయతో అల్లిన కుట్ర ఏడాది గడిచాక, వేటగాడు కిరాతకుడు గజపతి ఐశ్వర్యాన్ని చూసి ఓర్వలేకపోయాడు. తన కొడుకు నీచుడిని తీసుకుని గజపతి భవంతి ముందు రభస మొదలుపెట్టాడు. "గజపతీ! నాడు నేను ఇచ్చిన జింక పిల్ల వల్లే నీకు ఈ అదృష్టం పట్టింది. అప్పుడు నువ్వు నాకు మాట ఇచ్చావు.. నీ కూతురు వివేకవతిని నా కొడుకు నీచుడికి ఇచ్చి పెళ్లి చేస్తానని! ఇప్పుడు ధనవంతుడివి కాగానే మాట తప్పుతావా?" అని అబద్ధపు ఆరోపణలు చేస్తూ ఊరి జనాలను నమ్మించబోయాడు. గజపతికి ఏం చేయాలో పాలుపోలేదు. కిరాతకుడు తెచ్చిన సాక్షులు కూడా అబద్ధాలు చెబుతున్నారు. వివేకవతి నిశ్శబ్దంగా లోపలికి వెళ్లిపోయింది. వివేకవతి ప్లాన్ అంతలో అక్కడికి పట్టణపు న్యాయాధికారి వచ్చారు. కిరాతకుడు తన గోడు వెళ్లబోసుకున్నాడు. న్యాయాధికారి గంభీరంగా చూస్తూ, "అవునా! అయితే వివేకవతికి పెళ్లి జరగాల్సిందే" అన్నారు. సరిగ్గా అప్పుడు ఒక వ్యాపారి అక్కడికి వచ్చి, "న్యాయాధికారి గారూ! వివేకవతికి ఇప్పటికే మా అబ్బాయితో వివాహం నిశ్చయమైంది. కిరాతకుడు చెప్పేది అబద్ధం" అని ఒక పత్రాన్ని చూపాడు. రంగంలోకి దిగిన న్యాయాధికారి అసలు విషయం బయటపెట్టాడు. కిరాతకుడు పాత నేరగాడని, అప్పులు ఎగ్గొట్టి ఊరి నుంచి పారిపోయాడని తేలింది. కిరాతకుడిని బంధించి జైలుకు పంపారు. గజపతి న్యాయాధికారికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుతుండగా, ఆయన నవ్వి ఇలా అన్నారు: "గజపతీ! నీ కుమార్తె వివేకవతి సమయస్ఫూర్తి వల్లే ఇది సాధ్యమైంది. గొడవ జరుగుతుండగానే ఆమె వెనుక దారి గుండా నా దగ్గరకు వచ్చి, కిరాతకుడి కుట్రను వివరించింది. ఆ వ్యాపారిని సాక్షిగా ఏర్పాటు చేసింది కూడా ఆమే. మీ అమ్మాయి పేరుకు తగ్గట్టుగా చాలా వివేకవంతురాలు!" గజపతి గర్వంగా తన కూతురిని చూసి మురిసిపోయాడు. ________________________________________ ఈ కథలోని నీతి: "మంచితనం ఎప్పుడూ ఓడిపోదు. ఆపద సమయంలో ధైర్యం, విచక్షణతో వ్యవహరిస్తే దుష్టుల కుతంత్రాలు మంచులా కరిగిపోతాయి."

యుగాల రాజు అమరతేజుడు - తెలుపు రంగు పిలుపు అది మానవులు కొన్ని వేల సంవత్సరాలు జీవించే కృతయుగపు కాలం. ఆ కాలంలో అమరతేజుడు అనే ధర్మబద్ధమైన రాజు ఒకడు ఉండేవాడు. ఆయన తన జీవితంలో 70,000 ఏళ్లు యువకుడిగా ఆటపాటల్లో గడిపాడు. ఆ పైన పట్టాభిషిక్తుడై మరో 70,000 ఏళ్లు రాజ్యాన్ని ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యంగా పరిపాలించాడు. ఒకనాడు ఆయన తన ప్రధాన అంగరక్షకుడిని పిలిచి, "నాయనా! నా శరీరంలో ముసలితనపు ఛాయలు గానీ, నా గడ్డంలో ఒక్క తెల్ల వెంట్రుక గానీ నీకు కనిపిస్తే క్షణం ఆలస్యం చేయకుండా నాకు చెప్పు" అని ఆజ్ఞాపించాడు. కొన్ని వేల ఏళ్లు గడిచాక, ఒకరోజు అంగరక్షకుడు రాజుగారి గడ్డాన్ని సరిచేస్తుండగా ఒక మెరిసే తెల్ల వెంట్రుక కనిపించింది. మృత్యువు హెచ్చరిక వెంటనే అంగరక్షకుడు వణికిపోతూ, "ప్రభూ! కాలం తన ముద్ర వేసింది. మీ గడ్డంలో ఒక తెల్లని వెంట్రుక మెరుస్తోంది" అన్నాడు. రాజు ఆ వెంట్రుకను పట్టుకుని దీర్ఘంగా ఆలోచించాడు. ఆయన ఆయుష్షు ఇంకా వేల ఏళ్లు ఉన్నప్పటికీ, ఆ ఒక్క తెల్ల వెంట్రుక ఆయనకు మృత్యువు పంపిన ఆహ్వాన పత్రికలా కనిపించింది. "అయ్యో! ఇన్ని వేల ఏళ్లు గడిచినా, నేను రాజ్య విస్తరణలోనూ, భోగాల్లోనూ మునిగిపోయాను తప్ప, అసలు నేను ఎవరు? ఎక్కడి నుంచి వచ్చాను? మరణం తర్వాత నా గమ్యం ఏమిటి? అనే నిజాలను అన్వేషించలేదు" అని పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. త్యాగం - జ్ఞానపథం రాజు వెంటనే తన మంత్రులను, కుమారుడిని పిలిపించాడు. అంగరక్షకుడికి అతడు చేసిన మేలుకు గుర్తుగా ఒక చిన్న గ్రామాన్నే బహుమతిగా ఇచ్చాడు. తన కుమారుడికి కిరీటాన్ని అప్పగిస్తూ ఇలా అన్నాడు: "కుమారా! ఈ తెల్ల వెంట్రుక నాకు ఒక సత్యాన్ని బోధించింది. శరీరం ముసలిదవుతోంది అంటే, ఆత్మ తన ఇంటిని మార్చే సమయం దగ్గర పడుతోందని అర్థం. ఇన్నాళ్లు మట్టిని (రాజ్యాన్ని) ఏలాను, ఇప్పుడు మింటిని (జ్ఞానాన్ని) సాధించాలి. నేను అడవులకు వెళ్లి ధ్యానం చేస్తాను." మంత్రులు వారించినా, రాజు తన నిర్ణయం మార్చుకోలేదు. ఆయన రాజవస్త్రాలను విడిచి, నారబట్టలు ధరించి అరణ్యానికి వెళ్ళిపోయాడు. నాలుగు సూత్రాల సాధన అడవిలో అమరతేజుడు వేల సంవత్సరాల పాటు **'నాలుగు దివ్య గుణాల'**ను సాధన చేశాడు: 1. మిత్రత్వం: ప్రపంచంలోని ప్రతి జీవిని తన మిత్రుడిలా చూడటం. 2. కరుణ: ఆపదలో ఉన్నవారి బాధను తన బాధగా భావించడం. 3. ముదిత: ఎదుటివారి ఎదుగుదలను చూసి అసూయ పడకుండా సంతోషించడం. 4. ఉపేక్ష: నిందలు ఎదురైనా, పొగడ్తలు వచ్చినా చలించకుండా ప్రశాంతంగా ఉండటం. చివరికి ఆయన పూర్తి జ్ఞానిగా మారి, ప్రశాంతంగా తన దేహాన్ని విడిచి శాశ్వతమైన లోకాలకు చేరుకున్నాడు. ________________________________________ ఈ కథలోని నీతి: "జీవితం ఎంత సుదీర్ఘమైనదైనా, దాన్ని సన్మార్గంలో గడపకపోతే ఆ కాలమంతా వ్యర్థమే. మరణం రాకముందే మనస్సును మలిన రహితం చేసుకోవడం ఉత్తమ లక్షణం."