ఉపకారులు: ప్రకృతి ఒడిలో మానవత్వం మహేంద్రగిరి సామ్రాజ్యాన్ని ధర్మకీర్తి అనే మహారాజు ధర్మబద్ధంగా పాలించేవాడు. ఆయనకు ఇద్దరు కుమారులు. పెద్దవాడు విక్రమసేనుడు—శౌర్యపరాక్రమవంతుడు కానీ అహంభావి. చిన్నవాడు ఆర్యవర్ధనుడు—శౌర్యంతో పాటు అమితమైన కరుణా హృదయుడు. ఒకనాడు వారు తమ విద్యాభ్యాసం పూర్తయ్యాక, లోకజ్ఞానం కోసం దేశాటనకు బయలుదేరారు. వన విహారం - మొదటి పరీక్ష ప్రయాణంలో వారు ఒక సుందరమైన నందనవనాన్ని చేరుకున్నారు. అక్కడ పచ్చని చెట్లు, పక్షుల కిలకిలరావాలతో వాతావరణం పరవశింపజేస్తోంది. మధ్యలో ఒక స్వచ్ఛమైన సరోవరం ఉంది. అందులో మేఘాల వంటి తెల్లని హంసలు విహరిస్తున్నాయి. 1. విక్రమసేనుడు తన ధనుస్సు ఎక్కుపెట్టి, "ఈ హంసను కొట్టి నా బాణ గురిని పరీక్షించుకుంటాను" అన్నాడు. 2. ఆర్యవర్ధనుడు వెంటనే అతని చేతిని పట్టుకుని, "అన్నయ్యా! నిరపరాధి అయిన ఈ జీవిని చంపి పొందే వినోదం మన క్షత్రియ ధర్మానికి విరుద్ధం. అది హత్యాకాండ అవుతుంది" అని వారించాడు. 3. విక్రమసేనుడు అసహనంతో విల్లు దించి, "నీవు ఎప్పుడూ ఇంతే, వీరత్వానికి ఉండాల్సిన కఠినత్వం నీలో లేదు" అని వెటకారం చేశాడు. చీమల కోట - రెండో పరీక్ష వారు కొంత దూరం వెళ్ళాక ఒక భారీ చీమల పుట్ట కనిపించింది. వేల సంఖ్యలో చీమలు క్రమశిక్షణతో ఆహారాన్ని సేకరిస్తూ అద్భుతమైన నిర్మాణాన్ని చేస్తున్నాయి. 4. "చూడూ అన్నయ్యా! ఎంతటి ఐకమత్యమో! ఈ చిన్న జీవుల శ్రమ ఎంత గొప్పదో కదా!" అని ఆర్యవర్ధనుడు మురిసిపోయాడు. 5. విక్రమసేనుడు నవ్వి, "వీటిని చిందరవందర చేస్తే కానీ లోపల ఏముందో తెలియదు" అంటూ తన ఖడ్గంతో పుట్టను కూల్చబోయాడు. 6. ఆర్యవర్ధనుడు అడ్డుపడి, "తమ గూడును నిర్మించుకోవడానికి అవి పడే కష్టం మన రాజ్య రక్షణ కంటే తక్కువేమీ కాదు. వాటిని ఆపదలో నెట్టకు" అని బ్రతిమిలాడాడు. విక్రమసేనుడు కోపంతో ముందుకు సాగాడు. తేనెటీగల ధర్మం - మూడో పరీక్ష మరో అరణ్యంలో ఒక పెద్ద మర్రిచెట్టుకు తేనెపట్టు ఉంది. తేనెటీగలు మకరందాన్ని సేకరిస్తున్నాయి. 7. విక్రమసేనుడు వాటిని చూసి, "ఇవి ఎంతో మందిని కుట్టి బాధిస్తాయి. వీటిని ఇప్పుడే దహించి వేస్తాను" అని నిప్పు పెట్టబోయాడు. 8. ఆర్యవర్ధనుడు అతన్ని ఆపి, "మనం వాటి జోలికి వెళ్ళనంత వరకు అవి మనల్ని ఏమీ చేయవు. పైగా అవి ప్రకృతి సమతుల్యతకు మూలం" అని హితవు పలికాడు. 9. "నీ నీతి బోధలు భరించలేను! నీ దారి నీది, నా దారి నాది" అని విక్రమసేనుడు గుర్రాన్ని వేగంగా దౌడు తీయించి వెళ్లిపోయాడు. అద్భుత వాగ్దానం ఆర్యవర్ధనుడు ఒంటరిగా మిగిలిపోయిన వేళ, ఆశ్చర్యకరంగా ఒక హంస, ఒక పెద్ద చీమ, ఒక తేనెటీగ అతని వద్దకు వచ్చి మానవ భాషలో మాట్లాడాయి. "ఓ రాజకుమారా! మా ప్రాణాలను కాపాడిన నీవు మాకు దైవసమానుడివి. నీకు ఎప్పుడు కష్టం వచ్చినా మమ్మల్ని స్మరించు, మేము వచ్చి నీకు సాయపడతాము" అని వాగ్దానం చేశాయి. మాయా భవనం - శాపం ఆర్యవర్ధనుడు ప్రయాణిస్తూ 'శీతల పురం' అనే ప్రాంతానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ ఒక వింతైన భవనం, దాని చుట్టూ ఎండిపోయిన చెట్లు ఉన్నాయి. భవనం ముందు ఒక వృద్ధుడు విచారంగా కూర్చుని ఉన్నాడు. ఆర్యవర్ధనుడు ఆ వృద్ధుడిని పలకరించగా, అతను ఆ దేశపు రాజైన సోమదేవుడని తెలిసింది. "నాయనా! నా పిల్లలు ముగ్గురు—సుమతి, శృతి అనే కవల కుమార్తెలు, చిన్నవాడైన మణికుమారుడు—ఒక సిద్ధుడిని అపహాస్యం చేసి శాపానికి గురయ్యారు. ఆ సిద్ధుడు వారిని మూడు మందార చెట్లుగా మార్చాడు." "ఆ శాప విమోచనం కావాలంటే మూడు పరీక్షల్లో నెగ్గాలి: 1. సరస్సులో పడిపోయిన పురాతన తాళంచెవిని వెతకాలి. 2. చెల్లాచెదురైన లక్ష ముత్యాలను లెక్కపెట్టి మాలగా మార్చాలి. 3. ఒకే రూపంలో ఉన్న ఇద్దరు యువతులలో చిన్నదెవరో గుర్తించాలి." "నిన్న ఒక రాజకుమారుడు వచ్చి విఫలమై ఎండుచెట్టుగా మారిపోయాడు" అన్నాడు సోమదేవుడు. కృతజ్ఞత - విజయం ఆర్యవర్ధనుడు ఆ ఎండుచెట్టు తన అన్న విక్రమసేనుడని గ్రహించాడు. ధైర్యంగా పరీక్షకు సిద్ధమయ్యాడు. 1. మొదటి పరీక్ష: అతను హంసను స్మరించాడు. అది నీటిలోకి మునిగి లోతులో ఉన్న తాళంచెవిని తెచ్చి ఇచ్చింది. 2. రెండో పరీక్ష: అతను చీమను స్మరించాడు. వేల చీమలు వచ్చి ఇసుకలో కలిసిపోయిన ముత్యాలను ఏరి, మాలగా గుచ్చాయి. 3. మూడో పరీక్ష: తేనెటీగను స్మరించాడు. అది ఇద్దరు కవలలలో చిన్నదైన శృతి తలలోని మందార పూవుపై వాలింది (ఎందుకంటే చిన్నమ్మాయి మధురమైన స్వభావం కలది). ముగింపు శాపం విమోచనం కాగానే మందార చెట్లు మనుషులుగా మారాయి. ఎండుచెట్లు కూడా ప్రాణం పోసుకున్నాయి. విక్రమసేనుడు ప్రాణాలతో లేచి, తమ్ముడి గొప్పతనాన్ని గుర్తించి క్షమాపణ వేడుకున్నాడు. సోమదేవ మహారాజు సంతోషించి, తన కుమార్తెలను ఆ ఇద్దరు సోదరులకు ఇచ్చి వివాహం జరిపించాడు. ఆర్యవర్ధనుడు తన కరుణతో అన్నావదినలను, తన భార్యను గెలుచుకుని, ప్రకృతి సహాయంతో సుఖంగా జీవించాడు. నీతి: భూతదయ కలిగిన వారికి ప్రకృతి కూడా తోడుంటుంది.