ఊహించనిఎంపికAI ప్రథమ అధ్యాయం: వైరాగ్యపు ఛాయలు మరియు నిశ్శబ్ద పోరాటం దక్షిణ భారతాన సిరిసంపదలకు నిలయమైన మణిపుర సామ్రాజ్యం ఆ కాలంలో కళలకు, వ్యాపారానికి కేంద్రబిందువు. ఆ రాజ్యపు మహారాజు ప్రతాపరుద్రుడి కొలువులో సోమదత్తుడు ప్రధాన కోశాధికారి. రాజ్యపు ఆదాయ వ్యయాలను లెక్కించడంలో ఆయనకు ఆయనే సాటి. కోట్లాది వరహాల లెక్కలు ఆయన వేళ్ల మీద ఉండేవి. రాజుగారికి ఆయనపై ఎంతటి నమ్మకమంటే, సోమదత్తుడి సంతకం లేనిదే రాజముద్ర పడేది కాదు. బయటి ప్రపంచానికి సోమదత్తుడు అపరిమితమైన అధికారం, గౌరవం ఉన్న వ్యక్తిగా కనిపించేవాడు. కానీ, ఆ గంభీరమైన ముఖం వెనుక ఎవరికీ తెలియని ఒక నిశ్శబ్ద వేదన ఉండేది. సోమదత్తుడి వ్యక్తిగత జీవితం ఒక ఎడారిని తలపించేది. దానికి కారణం ఆయన మొదటి భార్య సుమతి. వారి వివాహం పెద్దలు కుదిర్చినదే అయినా, అది ప్రారంభం నుండే అపశ్రుతులతో మొదలైంది. సుమతి పుట్టుకతోనే బలహీనమైన శరీరతత్వం కలది. ఆమె నిరంతరం ఏదో ఒక అనారోగ్యంతో బాధపడుతుండేది. అయితే, సోమదత్తుడు ఆమె శారీరక స్థితిని చూసి ఎప్పుడూ అసహ్యించుకోలేదు. ఒక భర్తగా ఆమెకు అవసరమైన వైద్యం చేయించడంలో, సపర్యలు చేయడంలో ఏనాడూ వెనకాడలేదు. కానీ, ఆయనను కుంగదీసింది ఆమె శరీరం కాదు, ఆమె సంకుచిత మనస్తత్వం. సుమతికి లోకమంతా తప్పుగానే కనిపించేది. సోమదత్తుడు రాజ్య సేవలో భాగంగా ఎవరికైనా దానధర్మాలు చేసినా, మిత్రులను ఇంటికి ఆహ్వానించినా ఆమె తట్టుకోలేకపోయేది. "మనకున్నది రేపు మనకు సరిపోతుందో లేదో, ఈ అనవసరపు ఖర్చులెందుకు?" అని సన్నాయి నొక్కులు నొక్కేది. సోమదత్తుడు ఏదైనా కళా ప్రదర్శనకు వెళ్లి సంతోషంగా తిరిగి వస్తే, ఆమె తన అనారోగ్యాన్ని సాకుగా చూపి ఆయన సంతోషంపై నీళ్లు చల్లేది. "నేనిక్కడ రోగంతో మంచాన పడి ఉంటే, మీకు ఆ పాటలు, ఆటలు ఎలా రుచిస్తున్నాయి?" అని ఆమె అడిగే ప్రశ్నలు సోమదత్తుడిని నేరస్తుడిగా నిలబెట్టేవి. పదేళ్ల పాటు ఆ ఇంట్లో కనీసం ఒక చిరునవ్వుకు కూడా తావులేకుండా పోయింది. సోమదత్తుడు ఇంటికి రావాలంటేనే భయపడేవాడు. ఆ పదేళ్ల కాలంలో ఆయనకు సంసారం అంటే ఒక బరువైన నొగలు కట్టిన బండిలా అనిపించింది. ఆయన మనస్సులో నిరంతరం ఒకే ఆలోచన మెదిలేది: "జీవితం అంటే కేవలం ఈ బాధలను భరించడమేనా? సుఖం అంటే కేవలం పుస్తకాల్లో చదువుకునే పదమేనా?" క్రమంగా సోమదత్తుడిలో వైరాగ్యం మొదలైంది. ఆయన లలిత కళలకు దూరమయ్యాడు, మిత్రులతో గడపడం మానేశాడు. కేవలం యాంత్రికంగా రాజీ కార్యాలయానికి వెళ్లడం, తిరిగి వచ్చి నిశ్శబ్దంగా పడుకోవడం ఆయన దినచర్యగా మారింది. చివరకు, సుమతి దీర్ఘకాల అనారోగ్యంతో మరణించినప్పుడు, ఆయనకు దుఃఖం కంటే ఒక రకమైన 'విముక్తి' కలిగిన భావన కలిగింది. అయితే, ఆ విముక్తిలో ఆనందం లేదు, కేవలం శూన్యం మాత్రమే ఉంది. భార్య మరణానంతరం సోమదత్తుడు తనను తాను ఒక గదికి పరిమితం చేసుకున్నాడు. మిత్రులు వచ్చి, "సోమదత్తా! నీ వయసు ఇంకా అయిపోలేదు, మరో వివాహం చేసుకో. జీవితం మళ్లీ చిగురిస్తుంది" అని నచ్చజెప్పే ప్రయత్నం చేసేవారు. దానికి సోమదత్తుడు నిస్సారంగా నవ్వి, "ఒకసారి కాలిన గాయం మళ్లీ నిప్పు దగ్గరకు వెళ్లనిస్తుందా మిత్రులారా? ఈ ఒంటరితనమే నాకు ప్రశాంతతను ఇస్తోంది. ఇక నా జీవితం ఈ లెక్కలతో, ఆ దైవచింతనతోనే గడిచిపోనివ్వండి" అని ఖచ్చితంగా చెప్పేవాడు. ఆయన కళ్లలో జీవితంపై ఆశ చచ్చిపోయింది. ఆ అంధకారంలో ఒక చిన్న వెలుగురేఖ ప్రవేశిస్తుందని ఆయన కలగనలేదు. కానీ, కాలం ఆయన కోసం ఒక 'చంద్రిక'ను సిద్ధం చేసి ఉంచింది. ద్వితీయ అధ్యాయం: నూతన కాంతి - చంద్రికా ప్రవేశం సోమదత్తుడు మొదటి భార్య మరణానంతరం పూర్తిగా వైరాగ్యంలో మునిగిపోయాడు. ఆయనను ఈ అశాంతి నుండి బయటకు తీసుకురావడానికి మిత్రులు చేసిన ప్రయత్నాలన్నీ విఫలమయ్యాయి. సరిగ్గా అదే సమయంలో, మణిపుర సామ్రాజ్యపు సరిహద్దుల్లోని ఒక చిన్న రాష్ట్రం నీలగిరిలో అలజడులు మొదలయ్యాయి. సరిహద్దు చౌకీల లెక్కల్లో తేడాలు వస్తున్నాయని, అలాగే కప్పం సకాలంలో అందడం లేదని రాజు ప్రతాపరుద్రుడికి ఫిర్యాదులు అందాయి. ఆ రాజ్యపు కోశాధికారిగా, ఆ సమస్యను స్వయంగా పరిష్కరించాల్సిన బాధ్యత సోమదత్తుడిపై పడింది. మనస్సులో ఏమాత్రం ఉత్సాహం లేకపోయినా, రాజభక్తితో సోమదత్తుడు నీలగిరి ప్రయాణానికి సిద్ధమయ్యాడు. నీలగిరిని పరిపాలిస్తున్న సామంత రాజు విక్రమవర్మ సోమదత్తుడికి పాత పరిచయస్తుడు. నీలగిరి రాజధాని నగరంలో అడుగుపెట్టగానే సోమదత్తుడికి ఆ వాతావరణం భిన్నంగా అనిపించింది. పచ్చని కొండలు, జాలువారే జలపాతాలు, ప్రశాంతమైన వీధులు ఆయన మనస్సులోని భారానికి కాస్త ఉపశమనం కలిగించాయి. విక్రమవర్మ తన మిత్రుడికి ఘనంగా స్వాగతం పలికాడు. రాజభవనంలో విడిది ఏర్పాటు చేశాడు. ఆ రోజు సాయంత్రం, విక్రమవర్మ సోమదత్తుడిని తన అంతఃపురానికి భోజనానికి ఆహ్వానించాడు. అప్పుడే, సోమదత్తుడు మొదటిసారిగా చంద్రికను చూశాడు. చంద్రిక, విక్రమవర్మ చెల్లెలు. ఆమె కేవలం రాజకుమారి మాత్రమే కాదు, ఆతిథ్యం ఇవ్వడంలో సాటిలేని నేర్పరి. ఆమె సోమదత్తుడికి ఆతిథ్యం ఇవ్వడం మొదలుపెట్టిన తీరు, ఆయనను ఆశ్చర్యచకితుణ్ణి చేసింది. మొదటి భార్య సుమతి నిరంతరం తన అనారోగ్యం గురించి, కష్టాల గురించి మాట్లాడితే, చంద్రికా దేవి మాటల్లో ఒక విధమైన ప్రశాంతత, ఎదుటివారికి గౌరవం ఇచ్చే గుణం ఉన్నాయి. భోజన సమయంలో, సోమదత్తుడు ఏ ఇష్టాలను ఇష్టపడతాడో, ఏ పదార్థాలు ఆయనకు పడవో ముందుగానే తెలుసుకుని, ఆమె స్వయంగా వడ్డించింది. ఆయన అడిగే లెక్కల సమస్యలను, తన దౌత్యజ్ఞానంతో విక్రమవర్మతో మాట్లాడి సులభతరం చేసింది. చంద్రికా దేవి ముఖంలో ఉన్నది కేవలం అందం మాత్రమే కాదు, ఒక రాజసంతో కూడిన వినయం. ఆ రాత్రి, తన గదిలో సోమదత్తుడు పడుకోబోతూ, నిన్నటి వరకు తన చుట్టూ ఉన్న చీకటిని గుర్తు చేసుకున్నాడు. చంద్రికా దేవి తనతో మాట్లాడిన తీరు, తను కోరుకున్న ఆహారాన్ని సంతోషంగా వడ్డించిన విధానం ఆయనలోని ఏదో మూలను కదిలించాయి. "జీవితంలో ఇంతటి ఆదరణ కూడా ఉంటుందా? నేను కేవలం ఒక కోశాధికారినే, కానీ ఆమె నన్ను ఒక గౌరవనీయుడైన అతిథిలా చూసింది," అని ఆయన అనుకున్నాడు. మరుసటి రోజు నుండి, సోమదత్తుడు రాజ్య పనుల కోసం వెళ్లిన ప్రతిసారీ, చంద్రిక ఆయనకు అవసరమైన సలహాలు ఇచ్చేది, ఆయన అభిరుచులను గమనించి సాయపడేది. ఆ పది రోజుల ప్రయాణంలో, సోమదత్తుడి మనస్సులోని మంచు నెమ్మదిగా కరగడం మొదలైంది. ఆయన పెళ్లి ప్రస్తావన తేవడం, చంద్రికా దేవి మరియు విక్రమవర్మలు సంతోషంగా అంగీకరించడం క్షణాల్లో జరిగిపోయాయి. సోమదత్తుడి వైరాగ్యం, చంద్రికా దేవి ఆదరణతో, ఒక కొత్త ఆశగా మారింది. ఆ ప్రయాణం కేవలం లెక్కల కోసమే కాదు, తన జీవితానికి ఒక అర్థాన్ని వెతుక్కునే ప్రయాణమైంది. ________________________________________ తృతీయ అధ్యాయం: పరివర్తన - అంధకారంలో పండు వెన్నెల నీలగిరిలో జరిగిన వివాహం తర్వాత, సోమదత్తుడు తన నూతన భార్య చంద్రికా దేవితో కలిసి మణిపుర సామ్రాజ్యానికి తిరిగి వచ్చాడు. రాజధాని నగరంలో సోమదత్తుడి బండి ప్రవేశించగానే, ప్రజలు ఆశ్చర్యపోయారు. ఇన్నాళ్లూ వైరాగ్యంతో, ముభావంగా కనిపించిన ప్రధాన కోశాధికారి ముఖంలో ఇంతటి తేజస్సు, చిరునవ్వు చూసి వారు మురిసిపోయారు. సోమదత్తుడి ఇంటికి రాగానే వాతావరణం పూర్తిగా మారిపోయింది. అంతవరకు మూసి ఉంచిన కిటికీలు తెరుచుకున్నాయి, చీకటి గదుల్లోకి వెలుగు ప్రవేశించింది. చంద్రికా దేవి ఇంటిని కేవలం నివాసంగా కాకుండా, ఒక సంతోషకరమైన నిలయంగా మార్చేసింది. కళాభిరుచి మరియు సంతోషం చంద్రికా దేవి రాకతో సోమదత్తుడిలో అణగారిపోయిన కళాభిరుచి మళ్లీ చిగురించింది. ఆయన కేవలం లెక్కల మనిషిగా కాకుండా, ఒక సరసుడిగా మారాడు. • సాహిత్య గోష్ఠులు: సాయంత్రాలు ఇంటి ఆవరణలో కవులు, పండితులు చేరి సాహిత్య చర్చలు జరిపేవారు. • సంగీత విందులు: వీణా వాద్యాలు, గాన కచేరీలతో ఇల్లంతా కళకళలాడేది. • చిత్రకళా ప్రదర్శనలు: మణిపురంలోని ప్రముఖ చిత్రకారులను ఆహ్వానించి, సోమదత్తుడు వారి చిత్రాలను ప్రశంసించేవాడు. సోమదత్తుడి ఈ మార్పు చూసి ఆయన ఆప్తమిత్రులు, ముఖ్యంగా ప్రఖ్యాతి గాంచిన చిత్రకారుడు వకుళాభరణుడు ఎంతో సంతోషించారు. వకుళాభరణుడు సోమదత్తుడికి కేవలం స్నేహితుడే కాదు, ఆయన ఆంతరంగికుడు. అమరచిత్రం - ఒక అద్భుతం ఒక రోజు, వకుళాభరణుడు సోమదత్తుడిని కలిసి, "మిత్రమా! నీ జీవితానికి ఇంతటి సంతోషాన్ని తెచ్చిన చంద్రికా దేవి చిత్రాన్ని నేను గీయాలనుకుంటున్నాను. వారి అనుమతి ఉంటే, మన రాజ్యపు చరిత్రలో నిలిచిపోయే చిత్రాన్ని తయారుచేస్తాను" అని అడిగాడు. సోమదత్తుడు సంతోషంగా అంగీకరించాడు. చంద్రికా దేవి కూర్చుని ఉండగా, వకుళాభరణుడు రోజులు తరబడి చిత్రాన్ని చిత్రించాడు. ఆ చిత్రం పూర్తయ్యాక, సోమదత్తుడు దానిని చూడటానికి వెళ్లాడు. ఆ చిత్రాన్ని చూడగానే సోమదత్తుడు నిశ్చేష్టుడయ్యాడు. అది కేవలం ఒక చిత్రంలా లేదు, అద్దంలో చంద్రికా దేవి ప్రతిబింబంలా ఉంది. ఆమె కళ్లలోని ఆత్మీయత, పెదవుల మీద ఉన్న చిరునవ్వు, ప్రతి అంగుళం జీవకళతో తొణికిసలాడుతోంది. "వకుళాభరణా! ఇది అద్భుతం. నా జీవితంలో ఇంతటి సంతోషాన్ని నేను ఎప్పుడూ పొందలేదు," అని సోమదత్తుడు ఆ చిత్రపటాన్ని కన్నీళ్లతో ముద్దాడాడు. ఆ చిత్రాన్ని తన భోజన శాలలో, అందరికీ కనిపించేలా ఉంచాడు. ఆ చిత్రపటాన్ని చూసిన ప్రతి ఒక్కరూ, చంద్రికా దేవి అంధకార బంధురమైన సోమదత్తుడి జీవితానికి పండు వెన్నెలలా వచ్చిందని కొనియాడారు. ________________________________________ చతుర్థ అధ్యాయం: విధి విలాసం - అంధకారంలోకి పునరాగమనం చంద్రికా దేవి రాకతో సోమదత్తుడి జీవితం ఒక స్వర్గంలా సాగిపోయింది. వారు వివాహం చేసుకున్న పదేళ్ల కాలం అత్యంత సంతోషంగా గడిచాయి. సోమదత్తుడు రాజ్యంలో మంత్రి పదవిని అలంకరించి, చంద్రికా దేవి సలహాలతో ఎన్నో ప్రజాహిత పనులు చేపట్టాడు. ప్రజలందరూ వారిని చూసి మురిసిపోయేవారు. కానీ, ఈ సంతోషం ఎంతో కాలం నిలవలేదు. ఒక రోజు, అకస్మాత్తుగా చంద్రికా దేవికి తీవ్రమైన గుండెపోటు వచ్చింది. ఆ కాలంలో ఉన్నతమైన వైద్యం అందించినా ఫలితం లేకపోయింది. చంద్రికా దేవి తన భర్తను ఒంటరిని చేసి, ఈ లోకాన్ని విడిచి వెళ్లిపోయింది. సోమదత్తుడిపై పిడుగు పడ్డట్టయింది. మొదటి భార్య చనిపోయినప్పుడు కలిగిన విముక్తి భావన, ఈసారి లేదు. చంద్రికా దేవి మరణంతో ఆయన జీవితం పూర్తిగా శూన్యమైపోయింది. ఆయన మళ్లీ ఆ పాత అంధకారంలోకి, మౌనంలోకి జారుకున్నాడు. రాజు ప్రతాపరుద్రుడు, ఇతర మంత్రులు ఆయనను పరామర్శించారు, కానీ సోమదత్తుడు ఎవరితోనూ మాట్లాడలేదు. తన గదిలోని భోజనశాలలో ఉన్న ఆ చిత్రపటాన్ని చూస్తూ గంటల తరబడి ఏడ్చేవాడు. తీర్థయాత్రలు - కొత్త ఆశ కోసం అన్వేషణ మిత్రుడు వకుళాభరణుడు మరియు రాజుగారి సలహా మేరకు, సోమదత్తుడు మనశ్శాంతి కోసం దేశాటనకు సిద్ధమయ్యాడు. మంత్రి పదవికి తాత్కాలికంగా సెలవు పెట్టి, మూడేళ్ల పాటు భారతదేశంలోని పుణ్యక్షేత్రాలను సందర్శించాడు. కాశీ, రామేశ్వరం, కేదారనాథ్ వంటి ఎన్నో క్షేత్రాలను దర్శించాడు. ఈ యాత్రల్లో ఆయన చంద్రికా దేవిని కేవలం భౌతికంగా మాత్రమే కాకుండా, ఆధ్యాత్మికంగా వెతుక్కున్నాడు. తీర్థయాత్రల వల్ల ఆయనకు శారీరకంగా, మానసికంగా ఎంతో మార్పు వచ్చింది. చంద్రికా దేవి లేదనే వాస్తవాన్ని అంగీకరించడం మొదలుపెట్టాడు. కానీ, ఆయన మనస్సులో ఆమె జ్ఞాపకాలు, ముఖ్యంగా ఆ చిత్రపటం, నిరంతరం మెదులుతూనే ఉన్నాయి. యాత్రలన్నీ ముగించుకుని, సోమదత్తుడు తిరిగి మణిపురానికి చేరుకున్నాడు. ఇంటికి రాగానే, ఆయనకు అన్నిటికంటే ముందుగా తన భార్య చిత్రం ఉన్న గదిలోకి వెళ్లాలనిపించింది. కానీ, ఆ చిత్రాన్ని చూడగానే ఆయనకు ఏదో వెలితిగా అనిపించింది. పంచమ అధ్యాయం: కాలపు గుర్తులు - చిత్రంలో మార్పు తీర్థయాత్రలు ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన సోమదత్తుడు, తన ఇంటిలోని భోజనశాలలో ఉన్న చంద్రికా దేవి చిత్రపటం ముందు నిలబడ్డాడు. పదేళ్ల క్రితం వకుళాభరణుడు చిత్రించినప్పుడు, ఆ చిత్రం ఎలా ఉందో, ఇప్పుడు కూడా అలాగే ఉంది. కానీ, ఆ చిత్రంలో ఉన్న చంద్రికకు, సోమదత్తుడి మనస్సులో ఉన్న చంద్రికకు తేడా కనిపిస్తోంది. సోమదత్తుడు వెంటనే వకుళాభరణుడిని పిలిపించాడు. చిత్రకారుడు రాగానే, సోమదత్తుడు ఆ చిత్రపటాన్ని చూపిస్తూ, "వకుళాభరణా! ఈ చిత్రంలో నా చంద్రిక లేదు. ఇది పదమూడేళ్ల క్రితం నాటి చంద్రికా దేవి! ఇప్పుడు నా చంద్రిక వయసు పెరిగింది," అన్నాడు. వకుళాభరణుడు ఆశ్చర్యంతో, "ఏమంటున్నారు మిత్రమా? ఈ చిత్రం అద్భుతంగా ఉంది కదా! చిత్రంలో వయసు పెరగడం ఏమిటి?" అని ప్రశ్నించాడు. సోమదత్తుడు గంభీరంగా, "నీకు అర్థం కావడం లేదు. చంద్రికా దేవి భౌతికంగా లేకపోవచ్చు, కానీ నా తీర్థయాత్రల్లో ఆమె నాతో పాటే వచ్చింది. యాత్రల కష్టాలు, ఎండ దెబ్బలు ఆమెకు తగిలాయి. ఆమె ముఖంపై ముడతలు వచ్చాయి, జుట్టులో వెండి మెరుపులు వచ్చాయి. నా మనస్సులో ఆమె నాతో పాటే పెరుగుతోంది. ఆమె వయసు పెరగకుండా ఈ చిత్రం ఉంటే, అది నాకు అపరిచితరాలిగా అనిపిస్తుంది. నా మీద నీకు ఆదరం ఉంటే, నేను చెప్పిన మార్పులు ఈ చిత్రంలో చెయ్యి," అని ప్రాధేయపడ్డాడు. వకుళాభరణుడు ఆశ్చర్యంతో, "అంటే... నీవు నీ భార్య యవ్వన చిత్రాన్ని ముసలి చిత్రంగా మార్చమంటున్నావా? అది కళకు అవమానం! నేను అందాన్ని మాత్రమే చిత్రించగలను!" అన్నాడు. కానీ, సోమదత్తుడు పట్టుబట్టాడు. "నాకు ఆ అందం వద్దు, నా చంద్రిక కావాలి. ఆ చిత్రంలో నీవు గీసిన మార్పులే, నాకు ఆమెను తిరిగి ఇచ్చినట్టు," అన్నాడు సోమదత్తుడు. వకుళాభరణుడు మిత్రుడి దీనస్థితి చూసి, భారమైన హృదయంతో అంగీకరించాడు. రోజులు తరబడి ఆ చిత్రపటాన్ని మార్చాడు. నల్లని జుట్టులో అక్కడక్కడ తెల్ల జుట్టు, కళ్ల కింద చిన్న చారలు, ముఖంలో అనుభవం యొక్క గుర్తులను చిత్రించాడు. ఆ చిత్రపటాన్ని చూసి సోమదత్తుడు ఆనందంతో కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు. "అవును, ఇప్పుడు ఇది నా చంద్రిక!" అని ముద్దాడాడు. కానీ వకుళాభరణుడు మాత్రం తాను ఒక అందమైన శిల్పాన్ని కూల్చేసిన శిల్పిలా బాధపడ్డాడు. షష్ఠమ అధ్యాయం: ముగింపు - కాలం నిలిచిన వేళ చిత్రపటంలో మార్పులు చేసిన తర్వాత కూడా సోమదత్తుడి మనస్సులో అలజడి తగ్గలేదు. చంద్రికా దేవిని కోల్పోయిన దుఃఖం ఆయనను నిరంతరం వేధిస్తూనే ఉంది. ఈ విషాదం నుండి ఆయనను బయటపడేయడానికి, రాజు ప్రతాపరుద్రుడు సోమదత్తుడిని మణిపురానికి దూరంగా ఉన్న సరిహద్దు రాజ్యాలకు దౌత్యపరమైన పనులపై రాయబారిగా పంపాడు. మరో ఐదేళ్ల పాటు సోమదత్తుడు నిరంతరం ప్రయాణాలు చేస్తూ, రాజ్య పనుల్లో మునిగిపోయాడు. పనుల ఒత్తిడిలో చంద్రికా దేవిని కాస్త మరచిపోయినా, రాత్రిళ్లు ఏకాంతంలో ఆమె జ్ఞాపకాలు ఆయనను నిద్రపోనిచ్చేవి కావు. వయసు మళ్లీపోయింది, శరీరం బలహీనపడింది. చివరిసారిగా, సోమదత్తుడు మణిపురంలోని తన ఇంటికి చేరుకున్నాడు. ఆయనకు తాను మరణిస్తాననే విషయం ముందే తెలిసిపోయింది. ఇంటికి రాగానే, సోమదత్తుడు తన భార్య చిత్రం ఉన్న గదిలోకి వెళ్లాడు. చిత్రంలో ఉన్న చంద్రికా దేవి తన వయసుతో పాటే ముసలిది అవుతూ వస్తోంది, కానీ ఆమె కళ్లలోని ఆత్మీయత మాత్రం అలాగే ఉంది. మళ్లీ వకుళాభరణుడిని పిలిపించాడు. వకుళాభరణుడు రాగానే, సోమదత్తుడు గడగడలాడే స్వరంతో, "మిత్రమా! ఈసారి చివరిసారిగా నా కోరిక తీర్చు. ఈ చిత్రంలో ఇప్పుడున్న వయసు చాలు, ఆమె ముఖంలో ఒక గాంభీర్యాన్ని, పండిన వయసు యొక్క అనుభవాన్ని తీసుకురా. ఆమె తన జీవితాంతం నా కోసం జీవించింది, ఆ అనుభూతి ఆ చిత్రంలో కనిపించాలి," అని అడిగాడు. వకుళాభరణుడు ఈసారి ఏమీ మాట్లాడలేదు. మిత్రుడి పిచ్చి ప్రేమను, వారిద్దరి మధ్య ఉన్న అమర ప్రేమను అర్థం చేసుకున్నాడు. చిత్రంపై వృద్ధాప్యపు ముద్రలు వేశాడు, ముఖంలో రేఖలను మరింత గాఢంగా చిత్రించాడు. ఆ చిత్రంలో ఇప్పుడు యవ్వనం లేదు, కేవలం కాలం మిగిల్చిన అనుభవం మరియు అనురాగం మాత్రమే ఉన్నాయి. ఆ చిత్రపటాన్ని చూస్తూ సోమదత్తుడు సంతృప్తిగా, "ఇప్పుడు నా చంద్రిక పరిపూర్ణమైంది," అని కళ్లు మూశాడు. ఆ ప్రశాంతమైన ముఖంతోనే ఆయన తనువు చాలించాడు. మణిపుర ప్రజలు ఇప్పటికీ చెప్పుకుంటారు—ఒక చిత్రకారుడు కేవలం రంగులతో చిత్రం గీస్తే, ఒక భర్త తన అనురాగంతో ఆ చిత్రానికి వయసును, ప్రాణాన్ని పోశాడని. కాలం మారినా, వారి ప్రేమ చిత్రం మాత్రం అలాగే నిలిచిపోయింది.