ఆనవాలు: వివేకంతో గెలిచిన అనురాగం ప్రథమ భాగం: ఆశల పందిరి - శివదాను నిరీక్షణ గోదావరి తీరాన ఉన్న శ్యామలగ్రామం ఒక అందమైన పల్లెటూరు. ఆ ఊరిలో శివదాను అనే ఒక ధర్మపరుడైన రైతు ఉండేవాడు. ఆయన కష్టజీవి, నిగర్వి. ఆయన భార్య పార్వతమ్మ పుణ్యవతి. దైవకృప వల్ల వారికి నడివయసులో ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. వాడికి కుమారదాసు అని పేరు పెట్టుకున్నారు. అరచేతిలో వైకుంఠంలా వాణ్ణి అల్లారుముద్దుగా పెంచారు. కానీ ఆ గారాబమే వాడికి శాపమైంది. ఐదేళ్లు నిండాక బడికి వెళ్లమని తండ్రి గదమాయించడంతో, పంతానికి పోయి ఆ చిన్నారి కుమారదాసు ఇల్లు వదిలి ఎటో వెళ్లిపోయాడు. శివదాను గుండె పగిలింది. దేశమంతా వెతికాడు. కాశీ నుండి కన్యాకుమారి వరకు గాలించాడు. కానీ కొడుకు జాడ దొరకలేదు. కాలం ఎవరి కోసం ఆగదు. ముప్ఫై ఏళ్లు గడిచిపోయాయి. శివదాను దంపతులు వృద్ధాప్యంలోకి అడుగుపెట్టారు. చేతిలో సత్తువ తగ్గింది, కళ్లలో చూపు మందగించింది. కానీ కొడుకు వస్తాడన్న ఆశ మాత్రం చావలేదు. ఈ దశలో వారికి తోడుగా రాముడు అనే ఒక యువకుడు వచ్చి చేరాడు. ద్వితీయ భాగం: రాముడి వివేకం - నిధి రహస్యం రాముడు అనాథే అయినా సంస్కారవంతుడు. శివదాను దంపతులను కన్నతల్లిదండ్రుల్లా చూసుకునేవాడు. రాముడి నిజాయితీని మెచ్చిన శివదాను, తన కుటుంబ రహస్యాన్ని వాడికి చెప్పాడు. "రాముడూ, మా తాతల నాటి నుండి ఒక నిధి ఈ ఇంట్లోనే దాగి ఉంది. నా కొడుకు వస్తే వాడు సుఖపడాలని దాన్ని అలాగే ఉంచాను. అది ఎక్కడుందో నీకు చెబుతాను, నా తర్వాత దీన్ని నా కుమారుడికే అప్పగించు" అని ఆ నిధి ఉన్న చోటును రాముడికి వివరించాడు. శివదాను ఇంట్లో నిధి ఉందన్న వార్త గాలిలా ఊరంతా పాకింది. అది విని చాలామంది మోసగాళ్లు ఆ నిధిపై కన్నేశారు. శివదాను కొడుకు కుమారదాసు పేరుతో ఒకరి తర్వాత ఒకరు దొంగ వేషాలు కట్టుకుని రావడం మొదలుపెట్టారు. కానీ రాముడు సామాన్యుడు కాదు. వచ్చిన ప్రతివాడిని ఒక పరీక్షకు గురిచేసేవాడు. ఒకరోజు ఒక మోసగాడు వచ్చి "నేనే మీ కొడుకును" అన్నాడు. రాముడు వాణ్ణి లోపలికి తీసుకెళ్లి ఖాళీ గదులు చూపించాడు. ఒక గదిలో పాత చొక్కా, మరో గదిలో బియ్యం, మిరపకాయల బానలు చూపించాడు. వాడు నిధి ఎక్కడుందోనని కళ్లప్పగించి చూశాడే తప్ప, ఆ వస్తువులకు ఉన్న విలువను గుర్తించలేదు. "నువ్వు కుమారదాసువు కావు, వెంటనే వెళ్లిపో" అని రాముడు వాడిని గెంటివేశాడు. తృతీయ భాగం: ఆనవాలు దొరికిన వేళ - నిజమైన వారసుడు ఒక వర్షం కురిసిన సాయంత్రం, ఒక ఆజానుబాహుడు తన భార్యాబిడ్డలతో శివదాను ఇంటి ముందు నిలబడ్డాడు. ఆయన కళ్లలో ఏదో తెలియని ఆవేదన, గతాన్ని వెతుకుతున్న ఆర్తి ఉన్నాయి. రాముడు బయటికి వచ్చి "ఎవరు మీరు?" అని అడిగాడు. ఆ వ్యక్తి తన భార్యను వసారాలో కూర్చోమన్నాడు. రాముడి వెంట లోపలి గదుల్లోకి వెళ్లాడు. ఖాళీ గదులు చూసి ఆ మనిషి నిట్టూర్చాడు. ఉత్తరపు గదిలో వంకెకు వేలాడుతున్న చిన్న పిల్లవాడి చొక్కాను చూడగానే ఆయన అడుగులు ఆగిపోయాయి. కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి. ఆ చొక్కాను తీసి తన గుండెలకు హత్తుకున్నాడు. "దీన్ని ఇంకా పారేయలేదా నాన్నా?" అని తలచుకుంటూ చిన్నగా నవ్వుకున్నాడు. తర్వాత బానలు ఉన్న గదిలోకి వెళ్లారు. బియ్యం ఉన్న బానను చూడగానే ఆయన ఏదో గతాన్ని గుర్తుచేసుకున్నట్టు మౌనంగా ఉండిపోయాడు. రాముడు "ఏమిటి చూస్తున్నావు?" అనగా, "ఈ బాన కింద ఒక చిన్న రంధ్రం ఉండేది, చిన్నప్పుడు నేను అందులో గోళీలు దాచేవాడిని. అది ఇంకా అలాగే ఉందా అని చూస్తున్నాను" అన్నాడు. రాముడికి అప్పుడే అర్థమైంది, ఇతనే అసలైన కుమారదాసు అని. చతుర్థ భాగం: పునఃసమాగమం - ధర్మ విజయం రాముడు ఆ వ్యక్తిని శివదాను దంపతుల వద్దకు తీసుకెళ్లాడు. "అమ్మా.. నాన్నా.." అన్న ఒక్క పిలుపుతో ఆ గదిలో ప్రాణం లేచి వచ్చినట్టయింది. పార్వతమ్మ తన కొడుకుని గుర్తుపట్టి హత్తుకుంది. శివదానుకు ఇంకా చిన్న అనుమానం. "నాయనా, నిధి కోసం ఎందరో వచ్చారు. నువ్వే కుమారదాసువని నమ్మకం ఏమిటి?" అని అడిగాడు. అప్పుడు కుమారదాసు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: "నాన్నా, బియ్యం బాన అడుగున నిధి బిందె ఉన్న సంగతి నాకు చిన్నప్పుడే తెలుసు. కానీ నాకు నిధి అక్కర్లేదు. నా చిన్ననాటి చొక్కాను ఇంకా ఆ వంకెకు అలాగే ఉంచి నా కోసం ఎదురుచూస్తున్న మీ ప్రేమ చాలు. ఆ చొక్కా మీద ఉన్న పాత మరకలే నేను మీ కొడుకునని చెప్పే అతిపెద్ద ఆనవాలు." శివదాను కళ్లలో ఆనందబాష్పాలు రాలాయి. రాముడి వివేకాన్ని మెచ్చుకుంటూ, కొడుకుతో ఇలా అన్నాడు: "నాయనా, వీడు రాముడు. ఇన్నేళ్లుగా నీ స్థానంలో ఉండి మమ్మల్ని కాపాడాడు. వీడు నీ తమ్ముడితో సమానం. మీరు ఇద్దరూ కలిసి ఈ ఆస్తిని, ఈ అనురాగాన్ని పంచుకోవాలి." ముగింపు కుమారదాసు తన తప్పు తెలుసుకుని, తన భార్యాబిడ్డలతో తల్లిదండ్రుల వద్దే ఉండిపోయాడు. రాముడు ఆ కుటుంబంలో ఒక సభ్యుడయ్యాడు. ఆ ఇల్లు మళ్ళీ పసిపిల్లల నవ్వులతో, పాత జ్ఞాపకాలతో కళకళలాడింది. ధనం కంటే సంస్కారం గొప్పదని, వస్తువుల కంటే జ్ఞాపకాల ఆనవాలు విలువైనవని ఆ ఊరి ప్రజలు తెలుసుకున్నారు. నీతి: నిజమైన అనురాగానికి భౌతిక సంపదతో పనిలేదు. గుర్తులు మరచిపోయినా, మనసులోని ఆనవాలు ఎప్పటికీ చెరిగిపోవు.